Τον Γενάρη του 2022, η Σεντέφ Καμπάς, γνωστή Τουρκάλα δημοσιογράφος, έγραψε μια παλιά τουρκική παροιμία σε κοινωνικό της δίκτυο: «όταν μπει το βόδι στο παλάτι δεν γίνεται το βόδι βασιλιάς, το παλάτι γίνεται στάβλος».

Η Καμπάς συνελήφθη, η παροιμία όμως έμεινε για να περιγράφει πολλά σε κάθε χώρα, γιατί όσο διαφορετικός κι αν είναι ο βαθμός και η προσέγγιση του αυταρχισμού στα συστήματα, αλλού μαστίγιο αλλού καρότο, η διαφθορά παραμένει κατά βάσην η ίδια. Και σε αυτό το ‘παρα-πρόγραμμα’ συμμετέχει, όπως όλες και όλοι γνωρίζουμε, και ο τύπος.

Χρόνια τα τραστ των ΜΜΕ, συγκεντρώνοντας πάνω σε ελάχιστους αριθμητικά οργανισμούς μια παγκόσμια εξουσία, θεωρούνταν ως τυπικά παραδείγματα μιας κοινωνίας με πατριαρχικό υπόβαθρο κι ενός ολιγοπωλιακού καπιταλισμού.

Λέγεται ότι στο τέλος του 20ου αιώνα αποκρυσταλλώθηκε μια διαδικασία «ανεξαρτητοποίησης» των παγκόσμιων ΜΜΕ, τα οποία από πιόνια του ιεραρχικού συστήματος της κοινωνίας αρχίζουν να θέτουν μόνα τους τους όρους του παιχνιδιού και να διεκδικούν/αναλαμβάνουν ξεκάθαρα τον ηγετικό ρόλο για τον εαυτό τους σε συνεργασία με πολιτικούς ηγεμόνες των καιρών.

H πορεία αυτή δε συνεπάγεται αυτόματα πως θα είναι απόλυτη, μονοσήμαντη ή απρόσκοπτη. Όπως και να ’χει, όμως, μπορεί να εξελιχθεί (και εξελίσσεται ήδη) στο σημαντικότερο παράγοντα θεμελιωδών πολιτειακών μετατροπών κι εξελίξεων.

Επηρεασμένα από το φωτεινό διάλλειμα της μεταπολεμικής ανάτασης και της δεκαετίας του 60 στη Δύση, στο ζοφερό κατά τα άλλα τοπίο του ψυχρού πολέμου, τα ΜΜΕ έπαιζαν σημαντικό έτσι κι αλλιώς ρόλο. Είναι πασίγνωστη η καταλυτική επίδραση που είχαν μη λογοκριμένες εικόνες από τον πόλεμο του Βιετνάμ στη δημιουργία αντιπολεμικών συναισθημάτων και των αντίστοιχων κινημάτων.

Σε μια πορεία όμως από την κριτική στην αποδοχή, (και με δεδομένο το μάθημα που παίρνει ένα σύστημα που το κυριότερο ταλέντο του είναι να φυλάγει τα νώτα του και να βγάζει και κέρδος από αυτό) η κάλυψη του πολέμου στο Βιετνάμ αντικαταστάθηκε από τον τρόπο κάλυψης του πολέμου στο Ιράκ και δώθε (έχει γράψει ο Ρ. Φισκ νομίζω για την μη δημοσιογραφία που αντί έρευνας αναπαρήγαγε απλώς τις απόψεις των ΥΠΕΞ ΗΠΑ και Βρετανίας…).

Πρωτοποριακές έρευνες στο χώρο των ΜΜΕ έχουν προειδοποιήσει εδώ και αρκετά χρόνια πως πολλά από τα συμβαίνοντα στο χώρο της βιομηχανίας της ενημέρωσης (πιθανότατα πλέον πιο κερδοφόρα κι απ’ αυτές των όπλων ή των ναρκωτικών) εξαρτώνται άμεσα από τη γραφειοκρατική τους δομή κι άρα τείνουν να γίνουν τα υποχείρια μιας τεράστιας, απρόσωπης (και γι’ αυτό πιο δύσκολα προσβάσιμης κι ελεγχόμενης) εξουσίας εξαιρετικά ολίγων πλανητικά και σε κάθε τόπο που αποκλείουν και εναλλακτικές, ενοχλητικές φωνές στο εσωτερικό τους.

Στην Ελλάδα, έχουμε κατ’ αντιστοιχίαν του μεγέθους μας δημοσιογραφικά γραφεία κι ονόματα να λειτουργούν ως γραφεία τύπου συγκεκριμένων συμφερόντων και υπουργούς να καθοδηγούνται από δημοσιογράφους σε σχέση με την «διαχείριση των ζημιών».

Σε αυτό το ζοφερό τοπίο το να υπερασπίζεσαι την παρουσία αντιπολιτευόμενων ΜΜΕ, ακόμη κι όταν αφορά χώρο με τον οποίο έχεις ιδεολογικές διαφωνίες, θυμίζει ακόμη την ιδεατή λειτουργία της δημοσιογραφίας, ως δικλείδα κριτικής της εξουσίας και πυλώνα της βαλλόμενης κοινωνικά φιλελεύθερης κοινωνίας. Όπως και το να ζητάς να αντιδράσουν οι παρόντες και παρούσες δημοσιογράφοι μαζικά, όποιο έντυπο κι αν αφορά ο αποκλεισμός, ισούται με το να μην παίζουν άθελα τους, παιχνίδια όσων θέλουν την δημοσιογραφία πλυντήριο μιας ολοένα και κυνικότερης εξουσίας στο όνομα μιας κυνικής κυβέρνησης που παραδίδει χώρο σε ακροδεξιά στοιχεία, ή της αρεστής αντιπολίτευσης.

Η υπεράσπιση της δημοκρατίας όπου αυτή εντοπίζεται ως ανάγκη (ακόμη κι όταν δεν μας βολεύει) δεν αφορά διαπροσωπικές σχέσεις, συμπάθειες κι αντιπάθειες αλλά απείρως σημαντικότερα από την ζωή του ενός ή των δυο, ζητήματα, που θα τα βρούμε όλοι και όλες μπροστά μας…. Και η ευθύνη της Κυβέρνησης στην κατάρρευσή και γραφικοποίησή της είναι τεράστια και είναι δεδομένη, όπως όμως και όσων συναινούν.

Αφιερωμένο σε όσες και όσους αποδέχονται τον για 3η συνεχή χρονιά αποκλεισμό του Ριζοσπάστη από την συνέντευξη τύπου της ΔΕΘ. Και μη μου πείτε τι θα γινόταν στην ΕΣΣΔ, δεν υπερασπίζομαι τον τύπο της ΕΣΣΔ, τα δικά μου αξιακά προτάγματα υπερασπίζομαι (και στήριξα και βαλλόμενα έντυπα εκ δεξιών όταν πχ έκλειναν την δεκαετία που κυριαρχούσε το ΠΑΣΟΚ στον τύπο, για να υπάρχει η άποψη που συχνά με ενοχλεί, στην οποία όμως, για να θυμίσω την Ρόζα, απευθύνεται πρωταρχικά η ελευθερία, παρά τις δομικές ανισότητες μεταξύ κυρίαρχων και μειονοτικών απόψεων) αλλά και κάτι πολύ σημαντικότερο που θα έπρεπε να προκαλέσει αντιδράσεις από τον ίδιον τον χώρο και τους εργαζόμενους/ες σε αυτόν.

Και για να παραφράσω ελάχιστα: είναι αναγκαίο να θυμόμαστε πως η αληθινή πάλη δεν γίνεται πάντοτε μεταξύ διαφορετικών ιδεολογιών, αλλά μεταξύ παιδείας (κριτικής πληροφόρησης) και έλλειψής της (Martin Buber).