«Μου είπαν: Είσαι μικρός, αν κάνεις ένα ακόμη βήμα θα σε αφανίσουν. Είπα: Αν δεν το κάνω θα είμαι ακόμα πιο μικρός».

Η φράση αυτή του Βάσου Λυσσαρίδη περιγράφει ιδανικά το βίο και την πολιτεία του Μανώλη Γλέζου. Και, πράγματι, ο Μανώλης Γλέζος αποτελεί αντιπροσωπευτική έκφραση του αντιστασιακού διαχρονικού πνεύματος του ελληνισμού. Από τη μαγική νύχτα στην Ακρόπολη, που μαζί με τον Λάκη Σάντα, κατέβασαν και κουρέλιασαν τη σημαία με τον αγκυλωτό σταυρό, έως το θάνατό του έκανε πράξη ζωής την αλληλεγγύη στους μαχόμενους ανθρώπους όπου γης, στους αγωνιζόμενους λαούς και έθνη απέναντι στην τυραννία, την εξάρτηση, την ξένη κατοχή, την καταπίεση οποιασδήποτε μορφής. Και για τη δράση του αυτή υπέστη διώξεις, φυλακίσεις και κάθε λογής δοκιμασίες αλλά δεν κάμφθηκε.

Παρέμεινε μέχρι το τέλος στις επάλξεις του αγώνα με συνέπεια, ανιδιοτέλεια και ηθική ακεραιότητα. Κι είχε κοντά του, δίπλα του, σε κάθε του βήμα, την Τζώρτζια Αργυροπούλου, ένα από τα συνεπέστατα μέλη του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Γερμανικών Οφειλών, που δεν ήταν απλά η αχώριστη σύντροφος ζωής του Μανώλη Γλέζου αλλά ήταν επίσης μία σημαντική προσωπικότητα, μία εξαιρετική συναγωνίστρια.

«Της αστραπής παιδί και της βροντής εγγόνι» 

Η αντάρτικη, πατριωτική, διεθνιστική, οικουμενική συνείδηση του Μανώλη έχαιρε ευρύτατης, διεθνούς αναγνώρισης. Ελεύθερη συνείδηση και αντιδογματική σκέψη. Εξέφραζε με παρρησία τις απόψεις του, ανεξάρτητα από τις συνέπειες. Πνεύμα αμφισβήτησης κάθε αυθεντίας, ο Μανώλης Γλέζος ήταν μία ισχυρή δύναμη κριτικής– και αυτοκριτικής – που ενοχλούσε κάθε μορφή εξουσίας.

Αλλά ο Μανώλης Γλέζος ήταν κάτι πολύ παραπάνω απ’ αυτά. Το συνόψισε άριστα ο Μανόλης Χατζηνάκης σε μία καταπληκτική εκδήλωση του Εθνικού Συμβουλίου στην Αλκυονίδα, στις 5 Μαρτίου 2018, για να τιμήσουμε τα 75 χρόνια από τη μεγαλειώδη διαδήλωση του λαού που ματαίωσε την πολιτική επιστράτευση και έσωσε από τα κάτεργα του Χίτλερ τη νεολαία μας: 

«Έλα της αστραπής παιδί και της βροντής εγγόνι,

που δεν σε γονατίσανε ενός αιώνα χρόνοι!»

Το κράτος τον καταδίωξε, η Πατρίδα τον αγκάλιασε. Οι κομματικοί μηχανισμοί τον πίκραναν, ο κόσμος της Αριστεράς τον τίμησε. Ο ελληνικός λαός, στο σύνολό του, τον έβαλε στην καρδιά του. Οι δημοκράτες, όπου γης, τον θεωρούν σύμβολο Αντίστασης. Η Ιστορία, ήδη, τον δικαίωσε! 

Είμαστε βέβαιοι ότι από κει ψηλά, η έγνοια του είναι σε όλους τους καταπιεζόμενους ανθρώπους σήμερα, μα πάνω απ’ όλα στα θύματα του πολέμου και η αγωνία του πώς θα τερματιστεί άμεσα ο όλεθρος, πώς θα νικήσει η Ειρήνη, πώς θα μπορέσουμε συλλογικά και δημοκρατικά να χτίσουμε έναν καλύτερο κόσμο με Ελευθερία, Εθνική Ανεξαρτησία, Ισότητα και Δικαιοσύνη. 

Οι επιζώντες της Κατοχής ακύρωσαν τα σχέδια Στάινμαγιερ 

Και, κλείνοντας, ήθελα να αναφερθώ σε ένα πρόσφατο περιστατικό που θα ήθελε να το ζήσει ο Μανώλης Γλέζος αλλά έγινε δυνατό ακριβώς χάρη στην παρακαταθήκη του. Επισκέφθηκε την Ελλάδα στα τέλη του Οκτωβρίου 2024 ο Πρόεδρος της Γερμανίας Φρανκ Βάλτερ Σταινμάγιερ.

Επέλεξε να κλείσει έκλεισε την περιοδεία του στη μαρτυρική Κάντανο στις 31.10.2024. Ζήτησε, μάλιστα, να έχει κοντά του, να συνομιλήσει, με επιζώντες των Ολοκαυτωμάτων της Κρήτης, μάλλον για να τους έχει ως ντεκόρ στην προσπάθεια που έκανε για να κλείσει οριστικά το θέμα των Γερμανικών Αποζημιώσεων. Εκεί βρήκε απέναντί του την 97χρονη Δέσποινα Φιωτάκη, επιζώσα του ολοκαυτώματος της Καντάνου, η οποία είπε το εξής συγκλονιστικό για τον Γερμανό Πρόεδρο απευθυνόμενη στην εμβρόντητη διερμηνέα: «το χέρι που μου δίνει είναι το χέρι του σφαγέα!».

Για να συνεχίσει η 93χρονη Ιωάννα Κανδαράκη, επίσης επιζώσα του ολοκαυτώματος της Καντάνου, που του είπε χωρίς τον παραμικρό δισταγμό: «Εγώ, ως Καντανιώτισσα και Κρητικιά ήθελα να σας υποδεχθώ και να σας φιλοξενήσω αλλά εμείς αγωνιζόμαστε για Δικαιοσύνη κι Αποζημίωση, υλική και ηθική, κι εσείς μας την αρνείστε. Τι ήρθατε, λοιπόν, να κάνετε στον τόπο μας;». Για να συνεχίσει υπερήφανα η Ιωάννα Κανδαράκη, που ως μικρό παιδί συμμετείχε στην Αντίσταση βοηθώντας τον πατέρα της και τους άλλους αγωνιστές: «Ήρθατε, μας κάψατε, μας σκοτώσατε, μας ληστέψατε και τώρα τι έρχεστε να κάνετε ακριβώς;».

Ακολούθησε ο 81χρονος επιζών του Ολοκαυτώματος της Βιάννου και Πρόεδρος της Ένωσης Θυμάτων Αριστομένης Συγγελάκης, ο οποίος έδωσε τη χαριστική βολή στον αυθάδη Γερμανό Πρόεδρο: «Αξιότιμε κ. Πρόεδρε, γεννήθηκα επτά μήνες μετά τη δολοφονία του πατέρα μου από το γερμανικό στρατό Κατοχής, τον Σεπτέμβριο του 1943. Στον τοίχο έξω από το σπίτι μας στα Αμιρά της Βιάννου είχαμε πέντε μαύρους σταυρούς, έναν για κάθε νεκρό. Επιτρέψτε μου να σας πω κ. Πρόεδρε ότι με τον τρόπο με τον οποίο απαντήσατε στην Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας είναι σαν να μας εκτελείτε δεύτερη φορά!».

Και στη συνέχεια, η 81χρονη Πόπη Λιαδάκη, επιζώσα του Ολοκαυτώματος της Δαμάστας Ηρακλείου, μαζί με τους άλλους επιζώντες της Κατοχής, άνοιξε το πανώ που έγραφε «Δικαιοσύνη κι Αποζημίωση» στα ελληνικά, γερμανικά κι αγγλικά! Για να ολοκληρώσει την παρέμβαση του κινήματος διεκδίκησης ο Μητροπολίτης Κισάμου και Σελίνου Αμφιλόχιος με την αιχμηρή ομιλία του ενώπιον του Γερμανού Προέδρου. 

Η απάντηση στους αναθεωρητές της Ιστορίας

Αυτά, λοιπόν, είναι τα λόγια του υπερήφανου κρητικού, του υπερήφανου ελληνικού λαού, που σε όλη του τη ζωή ο Μανώλης Γλέζος έκανε πράξη. Κι επειδή, φέτος, θα τιμήσουμε σε λίγες μέρες την 80η επέτειο της Αντιφασιστικής Νίκης των Λαών οφείλουμε να υπενθυμίσουμε ότι για τον Μανώλη Γλέζο ο αγώνας για τη διεκδίκηση των γερμανικών οφειλών ήταν ένα αγώνας πολυδιάστατος.

Και η πρώτη του διάσταση, εξαιρετικά επίκαιρη σήμερα, είναι ο αγώνας ενάντια στην αναθεώρηση της Ιστορίας. Όταν κάποιοι, με χρήματα του Βερολίνου, προσπαθούν να μας πείσουν ότι η Εθνική Αντίσταση είναι υπεύθυνη για τα Ολοκαυτώματα και την ναζιστική και φασιστική βαρβαρότητα στην Ελλάδα· όταν κάποιοι άλλοι, απροσδόκητα ίσως, τολμούν να ισχυρίζονται ότι, τάχα, ήταν πιο πολλοί οι δωσίλογοι στην Ελλάδα απ’ αυτούς που αντιστάθηκαν στους κατακτητές – κι ακούσαμε πριν το καταπληκτικό απόσπασμα από το βιβλίο του Μανώλη Γλέζου που διάβασε ο Κλέωνας Γρηγοριάδης για την καθολικότητα της Εθνικής μας Αντίστασης – ο αγώνας για τη διεκδίκηση των γερμανικών οφειλών είναι αγώνας για την ανάδειξη της μνημειώδους συμβολής αυτού του λαού απέναντι στον ναζισμό-φασισμό, ένας αγώνας για την προάσπιση της Ειρήνης και της Δημοκρατίας. Και  είναι, παράλληλα, μία γέφυρα κοινής πάλης, δημοκρατικής – αντιφασιστικής, του ελληνικού και του γερμανικού λαού αλλά και όλων των λαών της Ευρώπης. 

Χωρίς αμφιβολία, ο κόσμος μας είναι λιγότερο όμορφος, λιγότερο φωτεινός, λιγότερο ανθρώπινος χωρίς τον Μανώλη Γλέζο. Όμως η μνήμη και το έργο του, μας δείχνουν το δρόμο της τιμής, της περηφάνιας, του αγώνα. Δικό μας χρέος είναι να ακολουθήσουμε τα βήματά του! Να συνεχίσουμε με συνέπεια, ενότητα και αποφασιστικότητα τον αγώνα! Για Δικαιοσύνη, Αλήθεια, Οξυγόνο, Εθνική Ανεξαρτησία, Ειρήνη και Δημοκρατία. Μέχρι τη νίκη!

Δρ. Αριστομένης Ι. Συγγελάκης 

Πανεπιστημιακός – Συγγραμματέας του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα

Το κείμενο αυτό απηχεί την ομιλία του Αριστομένη Συγγελάκη στην εξαιρετικά επιτυχημένη εκδήλωση μνήμης και τιμής στον Μανώλη Γλέζο που οργάνωσε η Ενωτική Πρωτοβουλία ΜέΡΑ25 – Ανατρεπτική Οικολογική Αριστερά στις 10.4.2025 στο θέατρο Άλφα στην Αθήνα.