Τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν τον συντάκτη τους, χωρίς να συμπίπτουν κατ' ανάγκη με την άποψη του Tvxs.gr
Σε προηγούμενο άρθρο με τίτλο «Τεχνητή νοημοσύνη και ψυχοθεραπεία: Τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα;» εξετάστηκαν οι δυνατότητες και οι περιορισμοί της χρήσης AI στην ψυχοθεραπεία με βάση την πρόσφατη επιστημονική τεκμηρίωση. Τα έως σήμερα δεδομένα σκιαγραφούν μια σύνθετη εικόνα: ορισμένες εφαρμογές παρουσιάζουν ενθαρρυντικά αποτελέσματα, την ίδια στιγμή όμως η τεκμηρίωση παραμένει πρώιμη και δεν επιτρέπει τη γενίκευση των ευρημάτων σε κάθε μορφή τεχνητής νοημοσύνης ή σε κάθε θεραπευτική χρήση.
Η συζήτηση όμως δεν αφορά μόνο το τι μπορεί να επιτύχει μελλοντικά η τεχνολογία. Η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται ήδη από επαγγελματίες ψυχικής υγείας στην πρακτική τους, ενώ θεραπευόμενοι στρέφονται σε γενικού σκοπού chatbots για πληροφορίες, καθοδήγηση ή συναισθηματική υποστήριξη. Κατά συνέπεια, το ερώτημα μετατοπίζεται από το εάν η AI μπορεί να αποκτήσει θέση γύρω από την ψυχοθεραπευτική διαδικασία στο με ποιον τρόπο μπορεί να χρησιμοποιηθεί, για ποιους σκοπούς και πού χρειάζεται να τοποθετηθούν τα όριά της.
Η πραγματικότητα αυτή αποτυπώνεται χαρακτηριστικά σε πρόσφατη πολυεθνική έρευνα 766 επαγγελματιών ψυχικής υγείας από 30 χώρες. Περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες ανέφεραν ότι είχαν χρησιμοποιήσει σκόπιμα τουλάχιστον ένα εργαλείο generative AI στην ψυχοθεραπευτική τους πρακτική. Μεταξύ όσων τα χρησιμοποιούσαν, συχνές εφαρμογές περιλάμβαναν την υποστήριξη του θεραπευτικού σχεδιασμού και τη δημιουργία ψυχοεκπαιδευτικού υλικού για θεραπευόμενους. Την ίδια στιγμή, η πλειονότητα του συνολικού δείγματος ανέφερε ότι δεν είχε λάβει επαγγελματική εκπαίδευση για τη χρήση AI (Blease et al., 2026).
Το εύρημα αναδεικνύει μια σημαντική αναντιστοιχία. Η τεχνολογία έχει αρχίσει να ενσωματώνεται στην ψυχοθεραπευτική πρακτική σε μια περίοδο κατά την οποία η επαγγελματική εκπαίδευση και η επιστημονική τεκμηρίωση γύρω από πολλές από αυτές τις χρήσεις παραμένουν υπό ανάπτυξη. Επιπλέον, οι εφαρμογές που καταγράφηκαν δεν περιορίζονται στην αυτοματοποίηση γραμματειακών εργασιών, αλλά περιλαμβάνουν δραστηριότητες με δυνητικά κλινική σημασία, όπως ο θεραπευτικός σχεδιασμός.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι εφαρμογές αυτές πρέπει κατ’ ανάγκη να αποθαρρύνονται. Υπογραμμίζεται όμως ότι η χρήση τους προϋποθέτει κριτική αξιολόγηση του ρόλου τους. Ένα AI εργαλείο μπορεί, για παράδειγμα, να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή ή οργάνωση πληροφοριών, τη δημιουργία ψυχοεκπαιδευτικού υλικού ή άλλες συμπληρωματικές λειτουργίες. Αυτή η χρήση απέχει σημαντικά από την αυτόνομη ανάθεση της κλινικής αξιολόγησης, της λήψης αποφάσεων ή της θεραπευτικής διαδικασίας σε ένα σύστημα AI. Η πρόσφατη βιβλιογραφία αναδεικνύει την ανάγκη οι κλινικές εφαρμογές να λαμβάνουν υπόψη την ψυχοδιαγνωστική αξιολόγηση, τη διαχρονική κατανόηση της περίπτωσης, τον κατάλληλο σχεδιασμό θεραπείας, την αξιολόγηση της προόδου και την επικύρωση σε κλινικούς πληθυσμούς (Stade et al., 2026).
Το ζήτημα γίνεται περισσότερο σύνθετο όταν η AI χρησιμοποιείται απευθείας από τον θεραπευόμενο. Η άμεση διαθεσιμότητα μιας συνομιλίας μπορεί να έχει προφανή ελκυστικότητα. Ένα chatbot μπορεί να παράγει υποστηρικτικές απαντήσεις, να συνομιλήσει για ένα πρόβλημα και να χρησιμοποιήσει γλώσσα που παραπέμπει σε θεραπευτική επικοινωνία. Αυτό όμως ενέχει τον κίνδυνο να συγχέεται η δυνατότητα παραγωγής θεραπευτικού λόγου με την ίδια την παροχή ψυχοθεραπείας.
Η American Psychological Association, στις πρόσφατες κατευθύνσεις της για τη χρήση AI σε ζητήματα ψυχικής υγείας, επισημαίνει ότι η AI δεν αποτελεί ασφαλή ή αποτελεσματική αντικατάσταση της φροντίδας από αδειοδοτημένο επαγγελματία ψυχικής υγείας. Τονίζει, επίσης, ότι μπορεί να παράγει λανθασμένη πληροφορία με πειστικό τρόπο, δεν αποτελεί αξιόπιστο μέσο διάγνωσης ψυχικών ή ιατρικών παθήσεων και δεν θα πρέπει να είναι η μοναδική πηγή για τη διαχείριση αναγκών ψυχικής υγείας. Σε καταστάσεις κρίσης η σύσταση είναι επίσης σαφής: δεν πρέπει να βασίζεται κανείς στην AI, αλλά να αναζητά άμεση ανθρώπινη βοήθεια.
Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα αφορά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ίδια η αλληλεπίδραση ανθρώπου και chatbot. Η American Psychological Association εφιστά την προσοχή στην τάση της AI να συμφωνεί με τον χρήστη και στο γεγονός ότι μπορεί να παράγει απαντήσεις που ακούγονται θερμές, υποστηρικτικές και ιδιαίτερα πειστικές, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι ορθές. Επισημαίνει χαρακτηριστικά ότι το να αισθανθεί κάποιος καλύτερα μετά από μια αλληλεπίδραση δεν σημαίνει απαραιτήτως ότι η πρόταση που έλαβε είναι ακριβής, ασφαλής ή βοηθητική για τη μακροχρόνια ευημερία του.
Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία στην ψυχοθεραπεία. Η θεραπευτική διαδικασία δεν αποσκοπεί πάντοτε στην επιβεβαίωση των αντιλήψεων του θεραπευόμενου, ούτε στην άμεση ανακούφιση μιας δύσκολης συναισθηματικής κατάστασης. Σε αρκετές θεραπευτικές προσεγγίσεις, μέρος της δουλειάς συνίσταται ακριβώς στη διερεύνηση μη βοηθητικών τρόπων σκέψης και συμπεριφοράς, στην ανοχή της αβεβαιότητας και, όταν χρειάζεται, στην εξέταση εναλλακτικών ερμηνειών. Προβληματισμοί γύρω από την εξάρτηση από συστήματα AI και τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν τη θεραπευτική διαδικασία έχουν ήδη αναδειχθεί στην πρόσφατη βιβλιογραφία (Jesudason et al., 2025).
Ανάλογη προσοχή χρειάζεται απέναντι στην εντύπωση ότι ένα σύστημα «γνωρίζει» τον χρήστη. Η ικανότητα ενός chatbot να ανακαλεί πληροφορίες, να προσαρμόζει τον τρόπο έκφρασής του και να απαντά με συναισθηματικά κατάλληλες διατυπώσεις μπορεί να δημιουργήσει αίσθηση προσωπικής κατανόησης. Η προσομοίωση μιας ανθρώπινης συνομιλίας, ωστόσο, δεν είναι ταυτόσημη με την ανθρώπινη σχέση. Η σχετική βιβλιογραφία εξακολουθεί να θέτει ως κεντρικά ζητήματα την εμπιστοσύνη, την ενσυναίσθηση, την προσκόλληση και άλλους ανθρώπινους, κοινωνικούς και ψυχολογικούς, παράγοντες της ψυχοθεραπείας (Jesudason et al., 2025).
Υπάρχουν, παράλληλα, πρακτικοί και δεοντολογικοί προβληματισμοί. Πληροφορίες που ένας θεραπευόμενος θα θεωρούσε αυτονόητο ότι προστατεύονται στο πλαίσιο της θεραπευτικής σχέσης δεν θα πρέπει να θεωρείται ότι απολαμβάνουν αυτομάτως αντίστοιχης προστασίας όταν εισάγονται σε ένα εμπορικό σύστημα AI. Ζητήματα ιδιωτικότητας, εμπιστευτικότητας, αλγοριθμικών προκαταλήψεων και ευθύνης αποτελούν, συνεπώς, μέρος της συζήτησης γύρω από την ενσωμάτωση της AI στην ψυχοθεραπεία.
Από την άλλη πλευρά, η λύση δεν είναι απαραίτητα η αγνόηση των εργαλείων αυτών. Για τους ψυχοθεραπευτές, η αυξανόμενη χρήση AI δημιουργεί έναν επιπλέον λόγο να γνωρίζουν πώς λειτουργούν αυτά τα συστήματα, ποια είναι τα όριά τους και με ποιον τρόπο χρησιμοποιούνται ήδη από τους θεραπευόμενούς τους. Η χρήση ενός chatbot εκτός συνεδρίας μπορεί να αποτελέσει η ίδια αντικείμενο θεραπευτικής συζήτησης. Το κρίσιμο ερώτημα μπορεί να μην είναι απλώς εάν ο θεραπευόμενος χρησιμοποίησε AI, αλλά για ποιον σκοπό το χρησιμοποίησε, τι αναζήτησε, ποια απάντηση έλαβε και πώς η αλληλεπίδραση αυτή επηρέασε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται το πρόβλημά του.
Αντίστοιχα, για τον θεραπευόμενο, η κριτική χρήση είναι πιθανώς περισσότερο ωφέλιμη από μια γενική απαγόρευση. Η American Psychological Association αναγνωρίζει ότι η AI μπορεί να είναι χρήσιμη για την οργάνωση σκέψεων, τη δημιουργία ερωτήσεων πριν από μια συνάντηση με επαγγελματία ή την εξάσκηση θεραπευτικών ασκήσεων που έχουν ήδη διδαχθεί στο πλαίσιο θεραπείας. Συγχρόνως, συστήνει την επαλήθευση πληροφοριών ψυχικής υγείας με επαγγελματία και τη διαφάνεια απέναντι στον θεραπευτή σχετικά με τη χρήση AI ως μορφής υποστήριξης.
Υπάρχει, συνεπώς, μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης ως εργαλείου και στην αντιμετώπισή της ως αντικαταστάτη της ψυχοθεραπείας. Η πρώτη προσέγγιση αφήνει χώρο για την αξιοποίηση της τεχνολογίας εκεί όπου μπορεί να προσθέτει αξία, διατηρώντας την κλινική κρίση και την ευθύνη στον επαγγελματία. Η δεύτερη προϋποθέτει επίπεδα αποτελεσματικότητας, ασφάλειας και κλινικής επάρκειας που η σημερινή επιστημονική τεκμηρίωση δεν μας επιτρέπει ακόμη να θεωρήσουμε δεδομένα. Το πρόσφατο άρθρο των Stade και συνεργατών (2026), για παράδειγμα, υποστηρίζει ότι τα σύγχρονα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που προορίζονται για κλινική χρήση εξακολουθούν να υστερούν σε στοιχεία απαραίτητα για μακροχρόνια, εμπειρικά τεκμηριωμένη ψυχοθεραπεία και αναδεικνύει προβλήματα όπως η τάση υπερβολικής συμφωνίας με τον χρήστη και η προτεραιοποίηση της άμεσης «βοηθητικότητας» έναντι της μακροχρόνιας κλινικής επίδρασης.
Για τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας, η υπεύθυνη ενσωμάτωση της AI χρειάζεται, επομένως, να συνοδεύεται από σαφή γνώση του σκοπού για τον οποίο χρησιμοποιείται, προστασία της εμπιστευτικότητας, κριτική αξιολόγηση του παραγόμενου περιεχομένου και διατήρηση της ανθρώπινης κλινικής κρίσης. Το γεγονός ότι περισσότεροι από τους μισούς επαγγελματίες μιας πρόσφατης διεθνούς έρευνας ανέφεραν ήδη χρήση generative AI, ενώ περισσότεροι από οκτώ στους δέκα δεν είχαν λάβει σχετική επαγγελματική εκπαίδευση, δείχνει πόσο επίκαιρη είναι η ανάγκη ανάπτυξης σχετικών επαγγελματικών γνώσεων και κατευθύνσεων.
Για τους θεραπευόμενους, αντίστοιχα, η διαθεσιμότητα ενός chatbot δεν θα πρέπει να δημιουργεί την εντύπωση ότι κάθε συνομιλία που χρησιμοποιεί τη γλώσσα της ψυχολογίας αποτελεί και ψυχοθεραπεία. Ένα σύστημα μπορεί να είναι χρήσιμο για συγκεκριμένες συμπληρωματικές λειτουργίες, αλλά μια πειστική, υποστηρικτική ή ακόμη και «ενσυναισθητική» απόκριση δεν συνιστά από μόνη της κλινική κρίση ή ανθρώπινη θεραπευτική σχέση. Ιδίως όταν υπάρχουν σοβαρά ή επίμονα προβλήματα ψυχικής υγείας ή μια κατάσταση κρίσης, ένα chatbot δεν πρέπει να αποτελεί το σημείο στο οποίο εξαντλείται η αναζήτηση βοήθειας. Η American Psychological Association εντάσσει αντίστοιχα την AI σε έναν πιθανό συμπληρωματικό ρόλο και όχι ως ασφαλή ή αποτελεσματική αντικατάσταση της επαγγελματικής φροντίδας.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να προστατεύσουμε την ψυχοθεραπεία από την τεχνολογική αλλαγή, ούτε να προσαρμόσουμε άκριτα την ψυχοθεραπεία σε κάθε νέα τεχνολογική δυνατότητα. Είναι να προσδιορίσουμε πού μια τεχνολογία μπορεί πραγματικά να βοηθήσει και πού η χρήση της μεταβάλλει βασικές προϋποθέσεις της θεραπευτικής φροντίδας. Η AI μπορεί να αποτελέσει ένα νέο εργαλείο μέσα ή γύρω από την ψυχοθεραπεία. Το εάν θα εξελιχθεί σε ένα πραγματικά ωφέλιμο θεραπευτικό εργαλείο θα εξαρτηθεί όχι μόνο από το τι θα μπορεί τεχνικά να κάνει, αλλά και από το εάν η χρήση της θα παραμένει επιστημονικά τεκμηριωμένη, δεοντολογικά υπεύθυνη και προσανατολισμένη στις πραγματικές ανάγκες του θεραπευόμενου.
Βιβλιογραφία
Το άρθρο βασίζεται στην πιο πρόσφατη διαθέσιμη εμπειρικά τεκμηριωμένη βιβλιογραφία, δημοσιευμένη σε επιστημονικά περιοδικά.
American Psychological Association. Guide to navigating AI-generated advice thoughtfully and safely. 2026. Οδηγός της APA για την ασφαλή και κριτική χρήση συμβουλών που παράγονται από AI
Blease C, Hagström J, Gaab J, et al. Generative AI Adoption in Psychotherapy Practice Among Mental Health Professionals: Multicountry Cross-Sectional Survey. JMIR Mental Health. 2026;13:e105052.
- * Δρ. Ευάγγελος Κατσαμπούρης, Ψυχολόγος Υγείας – Ψυχοθεραπευτής, Πανεπιστήμιο Queen Mary Λονδίνου – Άρθρο στο Ινστιτούτο ΕΝΑ
Στην Ελλάδα τα ΜΜΕ που στηρίζουν τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές, χρημαδοτούνται από το ... κράτος. Tο tvxs.gr στηρίζεται στους αναγνώστες του και αποτελεί μια από τις ελάχιστες ανεξάρτητες φωνές στη χώρα. Mε μια συνδρομή, από 2.9 €/μήνα,ενισχύετε την αυτονομία του tvxs.gr και των δημοσιογραφικών του ερευνών. Συγχρόνως αποκτάτε πρόσβαση στα ντοκιμαντέρ και το περιεχόμενο του 24ores.gr.
Δες τα πακέτα συνδρομών >


