Η θεωρία των κοσμοσυστημάτων, όπως την ανέπτυξε ο Ιμμάνουελ Βαλερστάιν, υπογραμμίζει πως οι διεθνείς κρίσεις και οι μεταβολές του καπιταλιστικού συστήματος αναπόφευκτα επηρεάζουν, σε μικρό ή σε μεγαλύτερο βαθμό, τις εθνικές οικονομίες. Ιδιαίτερα στην περίπτωση της Ελλάδας, όλες και όλοι βιώσαμε και βιώνουμε τις επιπτώσεις της οικονομικής κατάρρευσης του 2008, τις φυσικές καταστροφές ως απόρροια της κλιματικής κρίσης, την πανδημία της Covid-19, καθώς και τις κατακόρυφες αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας και τις συνακόλουθες πληθωριστικές πιέσεις, εξαιτίας της ιμπεριαλιστικής σύγκρουσης στην Ουκρανία, και των επιθέσεων των ΗΠΑ στη μέση Ανατολή.

Η ανάπτυξη και η ύφεση συνιστούν αναπόσπαστα στοιχεία του καπιταλιστικού συστήματος. Η διεθνής ιστορική εμπειρία επιβεβαιώνει πως μετά από περιόδους οικονομικής άνθισης ακολουθούν φάσεις ύφεσης, ενώ παράλληλα, η υπερσυσσώρευση πλούτου τροφοδοτεί τις πολύπλευρες κρίσεις της εποχής μας. Συνεπώς, στόχος των κυβερνήσεων είναι να θωρακίσουν τις εθνικές οικονομίες και τις κοινωνίες τους απέναντι στις επαπειλούμενες αναταράξεις που διαρκώς καραδοκούν. Για παράδειγμα, η οικοδόμηση του κοινωνικού κράτους εδώ και δεκαετίες στην Ευρώπη, ως αποτέλεσμα των διεκδικήσεων της Αριστεράς και ως πρόταση της Σοσιαλδημοκρατίας, αποτέλεσε το μηχανισμό που προστάτευσε τις κοινωνίες και τους έδωσε τη δυνατότητα να ευημερήσουν. Στήριξε την υπόθεση της οικονομικής προόδου και, ευρύτερα, διασφάλισε μια μακρά περίοδο συνοχής και σταθερότητας στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Γίνεται, λοιπόν, κατανοητό πως στην περίοδο των πολυκρίσεων απαιτείται η εφαρμογή ενός νέου παραδείγματος διακυβέρνησης που θα αναμετρηθεί με τα μεγάλα ζητήματα του παρόντος και του μέλλοντος. Ο σχεδιασμός ενός νέου αναπτυξιακού υποδείγματος που θα έχει ως γνώμονα τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας και την προστασία του περιβάλλοντος, υπό το πρίσμα των πολυδιάστατων επιπτώσεων της Τεχνητής Νοημοσύνης, είναι ενδεχομένως το κορυφαίο διακύβευμα της χώρας.

Η προετοιμασία απέναντι στις φυσικές καταστροφές οι οποίες, σύμφωνα με την επιστημονική κοινότητα, θα μας συνοδεύουν για τα επόμενα χρόνια, η ανθρωπιστική διαχείριση του μεταναστευτικού και προσφυγικού ζητήματος, η κατεύθυνση που θα ακολουθήσει η γεωπολιτική στρατηγική της χώρας, καθώς και η επόμενη μέρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι ορισμένα από τα υπαρξιακής φύσης ζητήματα που θα κληθούμε να αντιμετωπίσουμε. Και θα κληθούμε να τα αντιμετωπίσουμε συλλογικά, αντιλαμβανόμενοι, πως κανένας χαρισματικός ηγέτης δεν μπορεί από μόνος του, κλεισμένος στο πρωθυπουργικό γραφείο του «επιτελικού» κράτους, να λάβει τις ανάλογες αποφάσεις. Ιδίως, για ζητήματα που χαρακτηρίζονται από πολυπλοκότητα και δυστροπία (wicked), αποδεχόμενοι την ίδια στιγμή πως μόνο μέσα από την ανάπτυξη συλλογικής γνώσης και ικανοτήτων θα μπορέσουμε να σχεδιάσουμε περισσότερο αξιόπιστες πολιτικές.

Αναλογιζόμενοι τις τεράστιες προκλήσεις του μέλλοντος, εάν στρέψουμε το βλέμμα μας στην ελληνική κυβέρνηση, τα αισθήματα που προκαλούνται κινούνται μεταξύ του έντονου προβληματισμού έως και της πλήρους απογοήτευσης. Η τραγωδία των Τεμπών, οι υποκλοπές, ο ΟΠΕΚΕΠΕ, η ακρίβεια, η επισφαλής εργασία, το επίπεδο των μισθών, οι περιπτώσεις διασπάθισης δημοσίου χρήματος, η αδυναμία των νέων να σπουδάσουν στη σχολή που επιθυμούν, οι πρακτικές και οι δηλώσεις Γκίλφοιλ, η σιωπή απέναντι στη γενοκτονία του παλαιστινιακού λαού και η αντιμεταναστευτική υστερία, μεταξύ πάρα πολλών άλλων, συνθέτουν την εικόνα των σκανδάλων, των αποτυχιών και της φυσιογνωμίας της Νέας Δημοκρατίας.

Η μεγαλύτερη αποτυχία, όμως, αφορά την απουσία συλλογικών κοινωνικών προσδοκιών. Την αδυναμία της ελληνικής κοινωνίας να αισιοδοξεί και να φαντάζεται ένα καλύτερο μέλλον από το σημερινό. Και γι’ αυτή την έλλειψη αισιοδοξίας, δυστυχώς υπεύθυνη είναι και η πλειονότητα της αντιπολίτευσης. Ο εγκλωβισμός σε έναν διάλογο ο οποίος οριοθετείται στη διαχείριση της σημερινής μιζέριας, η υπερβολικά στρογγυλευμένη ρητορική ώστε να μη θιχτούν κατεστημένες νοοτροπίες, και η, επί της ουσίας, εναρμόνιση με την κυβερνητική πολιτική στα μεγάλα ζητήματα (πχ κάθετος διάδρομος ενέργειας), συμβάλλουν αφενός στη απόσυρση και στη ιδιώτευση και αφετέρου στην άνοδο της ακροδεξιάς και του φασισμού.

Η συλλογική προκοπή της χώρας δεν μπορεί να απαντηθεί μέσα από ψευτοδιλήμματα όπως, «Μητσοτάκης ή χάος», ή «Εμείς ή κανείς». Και σίγουρα δεν μπορεί να διασφαλιστεί μέσα από την ανάθεση της ελπίδας σε ένα πολιτικό προσωπικό που έχει αποτύχει επανειλημμένως να εκπροσωπήσει με επάρκεια τα λαϊκά συμφέροντα, ενώ μοναδικό του κίνητρο είναι η πολιτική επιβίωση.

Η οριζόντια οργάνωση όλων των δημιουργικών και παραγωγικών δυνάμεων του τόπου συνιστά ίσως ένα πρώτο και κρίσιμο βήμα για την σύνθεση όλων των επιμέρους αγωνιών και ελπίδων. Των επισφαλών εργαζομένων, όσων επιλέγουν να επενδύσουν στην ελληνική ύπαιθρο, των επιστημόνων, των καλλιτεχνών, των ικανών και έμπειρων στελεχών του δημόσιου τομέα που σε καθημερινή βάση καλούνται να διαχειριστούν την υποστελέχωση και την υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών, των επιχειρηματιών έντασης γνώσης. Των μεταναστών, των κινημάτων ενάντια στην καταστροφή του τόπου τους (πχ Save Αspropotamos), των ανθρώπων που στηρίζουν ενεργά πρωτοβουλίες και δράσεις αλληλεγγύης, και όσων συμμετέχουν στα πολύμορφα κινήματα, που αμφισβητούν τα κυρίαρχα υποδείγματα της σημερινής εποχής και πειραματίζονται γύρω από εναλλακτικές προτάσεις διαμόρφωσης του κοινού μας μέλλοντος (πχ Κοινότητα Κατειλημμένων Προσφυγικών, ΒΙΟΜΕ). Όλων όσων συνειδητοποιούν τα κελεύσματα του μέλλοντος και παράλληλα δεν βρίσκουν εκπροσώπηση στην κεντρική πολιτική σκηνή.

Μία συνάντηση και ένας ανοιχτός διάλογος όλων όσων συγκροτούν τη σημερινή Ελλάδα. Όπου μέσα από τη δημοκρατικά οργανωμένη και ισότιμη συμμετοχή, θα οδηγήσουν στη συνδιαμόρφωση μίας πραγματικά νέας ριζοσπαστικής Αριστερής πρότασης. Μίας νέας Αριστεράς η οποία θα διεκδικήσει το μέλλον της χώρας.

• Υπ. Διδάκτωρ, Τμ. Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας