Φτώχεια, Παγκόσμιο Εμπόριο και οι Ρίζες της Τρομοκρατίας

Το άρθρο του John Perkins είναι βασισμένο στο τελευταίο βιβλίο του "Hoodwinked: An Economic Hitman Reveals Why the World Financial Markets Imploded—and What We Need to Do to Remake Them":

«Ελεύθεροι σκοπευτές του ναυτικού έσωσαν έναν άοπλο Αμερικανό καπετάνιο φορτηγού πλοίου και σκότωσαν τρεις Σομαλούς πειρατές σε μια τολμηρή επιχείρηση στον Ινδικό Ωκεανό την Κυριακή, τερματίζοντας μια πενταήμερη έκρυθμη κατάσταση μεταξύ των ναυτικών δυνάμεων των Ηνωμένων Πολιτειών και μιας μικρής ομάδας ληστών σε μια σκεπαστή πορτοκαλί σωστική λέμβο στο Κέρας της Αφρικής.

Οι New York Times δημοσίευσαν αυτή την ιστορία τον Απρίλιο του 2009. Οι λέξεις "πειρατές", "ληστές", "τολμηρή επιχείρηση" είναι τυπικές για τα αμερικανικά μέσα. Εμφάνισαν το περιστατικό σαν κάποιοι καουμπόηδες να είχαν καλπάσει για να σώσουν μια πόλη πολιορκούμενη από τον Billy the Kid και τη συμμορία του. Έχοντας ζήσει σε εκείνο το μέρος του κόσμου ως οικονομικός δολοφόνος, ήξερα ότι υπήρχε και μια άλλη πλευρά σε ό,τι συνέβαινε. Αναρωτήθηκα γιατί κανείς δε ρωτούσε για τις αιτίες της πειρατείας.

Θυμήθηκα τις επισκέψεις μου με τους Μπούγκι όταν στάλθηκα στο Ινδονησιακό νησί Σουλαβέσι στις αρχές της δεκαετίας του 70'. Οι Μπούγκι ήταν διαβόητοι πειρατές από την εποχή των εταιρειών της ανατολικής Ινδίας στα 1600 και 1700. Η αγριότητά τους ενέπνεε τους ευρωπαίους ναυτικούς να πειθαρχούν τα παιδιά τους με απειλές ότι "ο Μπούγκιμαν (bugiman) θα τους βρει". Στα 1970, φοβόμασταν ότι θα επιτεθούν τα τάνκερ πετρελαίου μας καθώς περνούσαν από το στενό της Μαλάκα.

Έκατσα ένα απόγευμα με έναν από τους πρεσβύτερους στην ακτή του Σουλαβέσι. Παρακολουθήσαμε τους ανθρώπους της φυλής του να κτίζουν ένα ναυτικό γαλιόνι, γνωστό ως prahu, ακριβώς όπως έκανα εδώ και αιώνες. Σαν μια γιγαντιαία φάλαινα στη στεριά, ήταν ψηλή και στεγνή, υποστηριζόμενη κατακόρυφα από κακοτράχαλους πασσάλους και έμοιαζε να βγαίνουν ρίζες από το φλοιό του. Ντουζίνες αντρών σπρώχνονταν γύρω του, δουλεύοντας με σκεπάρνια, τσεκούρια και τρυπάνια χειρός. Του εξέφρασα τις ανησυχίες της κυβέρνησής μου γνωστοποιώντας του ότι πρόκειται να ανταποδώσει σε περίπτωση που απειλούνταν οι διαδρομές πετρελαίου.

Ο ηλικιωμένος άντρας με κοίταξε. "Δεν ήμαστε πειρατές τους παλιούς καιρούς", είπε, με τα θαμνώδη λευκά μαλλιά του να χοροπηδούν αναστατωμένα. "Πολεμήσαμε μόνο για να υπερασπιστούμε τη γη μας από τους Ευρωπαίους που ήρθαν να μας κλέψουν τα μπαχαρικά. Αν κάνουμε επίθεση στα πλοία σας σήμερα, είναι επειδή αυτά μας παίρνουν το εμπόριο. Τα 'βρώμικα πλοία' σας γεμίζουν τα νερά μας με πετρέλαιο, καταστρέφοντας τα ψάρια μας και οδηγώντας τα παιδιά μας στην πείνα." Έπειτα ανασήκωσε τους ώμους. "Τώρα είμαστε χαμένοι". Το χαμόγελό του ήταν αφοπλιστικό. "Πώς μπορούμε μια χούφτα άνθρωποι σε ξύλινα καράβια να διώξουμε τα αμερικανικά υποβρύχια, αεροπλάνα, βόμβες και πυραύλους;"

Λίγες μέρες μετά τη διάσωση, οι Times δημοσίευσαν ένα editorial με τίτλο "Πολεμώντας την πειρατεία στη Σομαλία" που συμπεραίνει:

Αφημένη στους δικούς της μηχανισμούς, η Σομαλία δεν μπορεί παρά να γίνει ακόμη πιο επιβλαβής, μεταδίδοντας τη βία και στους γείτονές της στην Ανατολική Αφρική, κυοφορώντας περισσότερο εξτρεμισμό και καθιστώντας την πλοήγηση στον κόλπο του Άντεν ακόμη πιο ακριβή και επικίνδυνη. Διάφορες προσεγγίσεις είναι υπό συζήτηση, όπως το να δουλέψουμε μέσα από τις ισχυρές φατρίες ώστε να ανασυστήσουμε πρώτα τους τοπικούς και ύστερα τους περιφερειακούς και τους εθνικούς θεσμούς. Αυτά πρέπει επειγόντως να διερευνηθούν.

Πουθενά δεν έχουν προσπαθήσει οι Time, ούτε κανένα άλλο μέσο που έχω διαβάσει, ακούσει ή δει, να αναλύσουν τις ρίζες του προβλήματος στη Σομαλία. Συζητήσεις για το αν θα πρέπει να εξοπλίσουμε τα πληρώματα των πλοίων και να στείλουμε περισσότερα οχήματα του Ναυτικού στην περιοχή αφθονούν. Υπήρξε βέβαια αυτή η ασαφής αναφορά στην ανασύσταση περιφερειακών και εθνικών θεσμών, αλλά τι ακριβώς εννοούσαν με αυτό; Θεσμοί που θα βοηθούσαν πραγματικά, όπως νοσοκομεία, σχολεία, και συσσίτια; Ή τοπικές πολιτοφυλακές, φυλακές, και αστυνομικές δυνάμεις σαν την Γκεστάπο;

Οι πειρατές ήταν ψαράδες των οποίων οι ζωές καταστράφηκαν. Ήταν πατεράδες των οποίων τα παιδιά πεινούσαν. Το να τερματίσουμε την πειρατεία θα σήμαινε να τους βοηθήσουμε να ζήσουν αξιοπρεπείς ζωές. Δεν μπορούσαν να το καταλάβουν αυτό οι δημοσιογράφοι; Δεν είχε επισκεφτεί κανείς τους τις φτωχογειτονιές του Μογκαντίσου;

Τελικά η εκπομπή Morning Edition του NPR στις 6 Μαϊου έβγαλε στον αέρα μια αναφορά της Gwen Thompkins, η οποία είχε πάρει συνέντευξη από έναν πειρατή με το όνομα Abshir Abdullahi Abdi. "Καταλαβαίνουμε ότι κάνουμε κάτι λάθος", εξήγησε ο Abdi. "αλλά η πείνα είναι πιο σημαντική από οτιδήποτε άλλο".

Η Thompkins σχολίασε: "Τα χωριά των ψαράδων στην περιοχή έχουν καταστραφεί από παράνομες μηχανότρατες και ρίψη αποβλήτων από βιομηχανικές χώρες. Κοραλλιογενείς ύφαλοι πεθαίνουν διαρκώς. Οι αστακοί και οι τόνοι έχουν εκλείψει. Η υποσίτιση είναι υψηλή.

Μπορεί να νομίζετε ότι θα είχαμε μάθει από το Βιετνάμ, το Ιράκ, το περιστατικό "Black Hawk down" στη Σομαλία το 1993, και άλλες τέτοιες περιπέτειες ότι οι στρατιωτικές επεμβάσεις σπάνια αποθαρρύνουν τις εξεγέρσεις. Στην πραγματικότητα, συχνά κάνουν το αντίθετο. Η ξένη επέμβαση είναι πιθανόν να εξοργίσει τους ντόπιους πληθυσμούς, να τους κινητοποιήσει υπέρ των ανταρτών, και να καταλήξει σε μια κορύφωση της αντιστασιακής δραστηριότητας. Αυτό και συνέβη κατά την Αμερικανική Επανάσταση, τους απελευθερωτικούς πολέμους στη Λατινική Αμερική και την αποικιοκρατούμενη Αφρική, την Ινδοκίνα, το σοβιετοκρατούμενο Αφγανιστάν, και τόσα άλλα μέρη.

Το να κατηγορούμε τους πειρατές και άλλους απελπισμένους ανθρώπους για τα προβλήματά μας είναι ένας περισπασμός που δεν μας περισσεύει αν πραγματικά θέλουμε να βρούμε μια λύση στις κρίσεις που αντιμετωπίζουμε. Αυτά τα περιστατικά είναι συμπτώματα του αποτυχημένου οικονομικού μοντέλου μας. Είναι για την κοινωνία μας το αντίστοιχο μιας καρδιακής προσβολής για το άτομο. Στέλνουμε το Ναυτικό για να σώσει τους ομήρους, όπως θα προσλαμβάναμε έναν γιατρό για να κάνει ένα bypass στεφανιαίας αρτηρίας. Είναι όμως αναγκαίο να παραδεχτεί κανείς ότι και τα δύο είναι αντιδράσεις σε ένα υποβόσκον πρόβλημα. Ο ασθενής χρειάζεται να αντιμετωπίσει τις αιτίες της καρδιακής προσβολής αρχικά, όπως το κάπνισμα, η δίαιτα, η έλλειψη άσκησης. Το ίδιο ευσταθεί και για την πειρατεία και για όλες τις μορφές τρομοκρατίας.

Το μέλλον των παιδιών μας είναι άρρηκτα δεμένο με το μέλλον των παιδιών που γεννιούνται σε χωριά της Σομαλίας, στα βουνά της Βιρμανίας, στις ζούγκλες της Κολομβίας. Όταν ξεχνούμε αυτό, όταν βλέπουμε αυτά τα παιδιά ως μακρινά ως αποσυνδεδεμένα από τις ζωές μας, ας τίποτα παραπάνω από τους σπόρους πειρατών, αντάρτικων, βαρόνων ναρκωτικών, στρέφουμε το όπλο και στους δικούς μας προγόνους, όπως και στους απελπισμένους πατέρες και μητέρες σε τόπους που μοιάζουν τόσο μακρινοί, όμως είναι οι γείτονες της διπλανής πόρτας.

Κάθε φορά που διαβάζω τα μέτρα που παίρνουμε για να προστατέψουμε τους εαυτούς μας από τους λεγόμενους τρομοκράτες, πρέπει να αναρωτηθώ για την στενομυαλιά της στρατηγικής μας. Παρόλο που έχω γνωρίσει τέτοιους ανθρώπους στη Βολιβία, στο Εκουαδόρ, στην Αίγυπτο, στη Γουατεμάλα, στο Ιράν, στη Νικαράγουα, δεν έχω γνωρίσει κανέναν που να ήθελε να σηκώσει όπλο. Το ξέρω ότι υπάρχουν τρελοί άντρες και γυναίκες που σκοτώνουν επειδή δεν μπορούν να σταματήσουν τους εαυτούς τους, serial killers, μαζικοί δολοφόνοι. Είμαι σίγουρος ότι τα μέλη της Αλ Κάιντα, ή των Ταλιμπάν, και άλλες τέτοιες ομάδες καθοδηγούνται από το φανατισμό, αλλά αυτοί οι εξτρεμιστές είναι δυνατόν να στρατολογήσουν σημαντικούς αριθμούς ακολούθων μόνο από πληθυσμούς που νιώθουν καταπιεσμένοι και δύσμοιροι. Οι "τρομοκράτες" που έχω συναντήσει στις σπηλιές και τα ερημικά χωριά των Άνδεων είναι άνθρωποι των οποίων οι οικογένειες έχουν εκδιωχθεί από τις φάρμες τους από εταιρείες πετρελαίου, υδροηλεκτρικά φράγματα, και συμφωνίες "ελεύθερου εμπορίου", των οποίων τα παιδιά λιμοκτονούν, και οι οποίοι δεν θέλουν τίποτα παραπάνω από το να επιστρέψουν στις οικογένειές τους με φαϊ, σπόρους και τίτλους σε γη να καλλιεργήσουν.

Στο Μεξικό πολλοί από τους αντάρτες και τους διακινητές ναρκωτικών κάποτε είχαν φάρμες και καλλιεργούσαν καλαμπόκι. Έχασαν τα μέσα βιοπορισμού τους όταν το Βορειοαμερικανικό Σύμφωνο Ελεύθερου Εμπορίου (NAFTA) έδωσε στους επιχορηγούμενους παραγωγούς των Ηνωμένων Πολιτειών ένα άδικο πλεονέκτημα στις τιμές. Να πώς ο Οργανισμός Οργανικών Καταναλωτών, ένας μη-κερδοσκοπικός οργανισμός που αντιπροσωπεύει περισσότερα από 850.000 μέλη, εγγεγραμμένους και εθελοντές, το περιγράφει:

Από τότε που το NAFTA μπήκε σε εφαρμογή την 1 Ιανουαρίου, 1994, οι εξαγωγές καλαμποκιού των Ηνωμένων Πολιτειών διπλασιάστηκαν σε 6 εκατομμύρια μετρικούς τόνους το 2002. Το NAFTA κατέστρεψε τις ποσοστώσεις περιορίζοντας τις εισαγωγές καλαμποκιού... αλλά επέτρεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες να επιδοτούν προγράμματα που προωθούν το ξεφόρτωμα καλαμποκιού στο Μεξικό από αμερικάνικες επιχειρήσεις χαμηλότερα από το κόστος παραγωγής... Η τιμή που πληρώνεται στους αγρότες του Μεξικό για το καλαμπόκι έπεσε πάνω από 70%...

Το παραπάνω χωρίο αποκαλύπτει τη σκοτεινή πλευρά των πολιτικών "ελεύθερου εμπορίου". Οι πρόεδροι των Ηνωμένων Πολιτειών και το Κογκρέσο έχουν εφαρμόσει κανονισμούς που απαγορεύουν σε άλλες χώρες να επιβάλλουν δασμούς σε αμερικανικά προϊόντα είναι να επιχορηγούν τοπικά παραγόμενα προϊόντα που θα μπορούσαν να ανταγωνίζονται τις δικές μας επιχειρήσεις, ενώ ταυτόχρονα δίνουν σε εμάς το ελεύθερο να διατηρούμε τα δικά μας όρια εισαγωγής και επιδοτήσεις, δίνοντας με αυτόν τον τρόπο στις Ηνωμένες Πολιτείες ένα άδικο πλεονέκτημα. Το "ελεύθερο εμπόριο" είναι ευφημισμός. Απαγορεύει στους άλλους να απολαμβάνουν τα οφέλη που προσφέρονται στις πολυεθνικές. Από την άλλη δεν εξασφαλίζει ρυθμίσεις κατά της μόλυνσης που λιώνει τους πάγους, κατά της αρπαγής γης, και κατά των sweatshops.

Ο πατήρ Miguel d'Escoto Brockmann, ένας ιερέας της ΝΙκαράγουα που έκανε λειτουργία γα τους Σαντινίστας και τώρα είναι πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου του ΟΗΕ, έχει μια εκτίμηση από πρώτο χέρι για τέτοιου είδους ευφημισμούς και για τη δύναμη που έχουν να επηρεάζουν την κοινή γνώμη. "Η τρομοκρατία δεν είναι πραγματικά μία "-ία", μου είπε. "Δεν υπάρχει καμία σχέση μεταξύ των Σαντινίστας που πολεμούσαν τις Κόντρας και την Αλ Κάιντα, ή μεταξύ του Κολομβιανού FARC και των ψαράδων που έχουν γίνει πειρατές στην Αφρική και την Ασία. Και όμως ονομάζονται όλοι τρομοκράτες." Είναι απλώς ένας βολικός τρόπος για να πείσει η κυβέρνησή σου τον κόσμο ότι υπάρχει και άλλος εχθρός σε "-ία" εκεί έξω, όπως ο κομμουν'- "ισμός". Αποσπά την προσοχή από τα αληθινά προβλήματα.

Οι στενόμυαλες στάσεις μας και οι πολιτικές που πηγάζουν σε αυτές, γεννούν βία, εξεγέρσεις και πολέμους. Μακροπρόθεσμα, κανείς δεν επωφελείται από επιθέσεις στους ανθρώπους που αποκαλούμε "τρομοκράτες". Με μία εκθαμβωτική εξαίρεση: την ηγεμονία των εταιρειών.

Όσοι έχουν και διοικούν εταιρείες που χτίζουν πλοία, πυραύλους και οπλισμένα οχήματα, που κατασκευάζουν όπλα, στολές, αλεξίσφαιρα γιλέκα, που διανέμουν φαγητό, ποτά, και σφαίρες, που χορηγούν ασφάλειες, φάρμακα, χαρτί τουαλέτας, που φτιάχνουν λιμάνια, αεροδιαδρόμους και σπίτια, και ξαναφτιάχνουν κατεστραμμένα χωριά, εργοστάσια, σχολεία και νοσοκομεία, -- αυτοί, και μόνο αυτοί είναι οι μεγάλοι νικητές.

Οι υπόλοιποι από εμάς είμαστε ξελογιασμένοι από αυτή τη μια φορτωμένη λέξη: τρομοκράτης.

Η τωρινή οικονομική κρίση μας έχει ανοίξει τα μάτια στην σημασία της ρύθμισης στους ανθρώπους που ελέγχουν τις επιχειρήσεις που επωφελούνται από τη λάθος χρήση λέξεων όπως 'τρομοκράτης' και που κάνουν άλλα κόλπα. Αναγνωρίζουμε σήμερα ότι τα στελέχη λευκού κολάρου δεν είναι ένα ξεχωριστό, αδιάφθορο γένος. Σαν τους υπόλοιπους από εμάς, χρειάζονται κανόνες. Αλλά δεν αρκεί για εμάς να ανασυστήσουμε κανονισμούς που διαχωρίζουν τις τράπεζες επενδύσεων από τις εμπορικές τράπεζες και τις ασφαλιστικές εταιρείες, να επαναθέσουμε νόμους ενάντια στην τοκογλυφία και να επιβάλλουμε οδηγίες που θα διασφαλίζουν ότι οι καταναλωτές δεν επιβαρύνονται από πιστώσεις που δεν έχουν. Δεν μπορούμε απλά να επιστρέψουμε σε λύσεις που λειτουργούσαν πριν. Μόνο υιοθετώντας καινούριες στρατηγικές που προωθούν παγκόσμια οικολογική και κοινωνική ευθύνη, θα προστατέψουμε το μέλλον».