Ο ισχυρισμός ενός επικεφαλής εταιρείας κρυογονικής ότι η αναζωογόνηση ανθρώπινων σωμάτων που διατηρούνται με την μέθοδο της κρυογονικής μπορεί να επιχειρηθεί πολύ πιο γρήγορα από όσο αναμενόταν, ακόμη και μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια… «αναζωογόνησε» και τη συζήτηση για την κρυογονική. 'Ενα μείγμα επιστημονικής φαντασίας, επιστήμης και μεταφυσικής που υπόσχεται περισσότερα όσα μπορεί να τεκμηριώσει.

Αυτήν την στιγμή, περίπου 350 νεκρά σώματα ανθρώπων παγκοσμίως διατηρούνται σε συνθήκες κρυογονικής, με την ελπίδα της επαναφοράς στην ζωή. Ο Ντένις Κοβάλσκι, πρόεδρος του Ινστιτούτου Cryonics που εδρεύει στο Μίσιγκαν, ισχυρίστηκε πως οι επιστήμονες θα μπορούσαν να αναζωογονήσουν ένα από αυτά τα σώματα μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια. Σύμφωνα με τα διεθνή ΜΜΕ, το Ινστιτούτο Cryonics έχει υπογράψει συμβόλαιο με περίπου 2.000 άτομα που θέλουν να παγώσουν μετά το θάνατό τους. Η εταιρεία έχει ήδη καταψύξει 160 ασθενείς σε δεξαμενές υγρού αζώτου. Ανάλογη επιστημονική - επιχειρηματική δραστηριότητα έχει αναπτυχθεί και στην Ρωσία, ενώ η κρυογονική ασκείται και στην Πορτογαλία.

«Καταψύχουμε τα πάντα»

Σε ένα χιονισμένο χωριό εξοχικών κατοικιών στα περίχωρα της Μόσχας, βρίσκεται ένα τολ. Στο εσωτερικό του είναι τοποθετημένες αεροστεγείς δεξαμενές που περιέχουν 30 ανθρώπινα σώματα και 25 κεφάλια και εγκεφάλους στην «πορεία» τους προς το «διηνεκές». Στο εσωτερικό των δεξαμενών η θερμοκρασία είναι μακράν πιο χαμηλή από αυτήν την εξοχή της περιοχής του Σέργκιεβ Ποσάντ, όπου φυλάσσονται  αυτές οι κρυογονικές «κάψουλες» με υγρό άζωτο, φτάνοντας και τους μείον 196 βαθμούς Κελσίου. Μέσα τους «αναπαύονται» πρώην πολίτες της Ρωσίας, των ΗΠΑ, της Ιαπωνίας, της Αυστραλίας και μερικών ευρωπαϊκών κρατών, «περιμένοντας» την στιγμή που η ανθρωπότητα θα είναι σε θέση να τους επαναφέρει στην ζωή και να θεραπεύσει τις ασθένειες από τις οποίες πέθαναν.

Η «CryoRus», σύμφωνα με την βρετανική εφημερίδα «Telegraph», είναι η πρώτη εταιρία, μετά από ανάλογες στις ΗΠΑ, η οποία ασχολείται με την κρυογονική, παγώνοντας, όχι μόνο ανθρώπους, αλλά και ζώα. Πουλάει ακόμη και υπηρεσίας κατάψυξης DNA, στην περίπτωση που στο μέλλον θα είναι δυνατή η κλωνοποίηση ανθρώπων.

Προσπαθώντας να καταλάβουμε τι νόημα έχει η «μακάβρια» απόφαση για κατάψυξη μόνο του κεφαλιού ή του εγκεφάλου, διαβάσαμε στην ιστοσελίδα της εταιρίας, ότι η «νευροδιατήρηση», όπως είναι ο σχετικός όρος, «συνήθως ενδιαφέρει ανθρώπους οι οποίοι είναι καλοί γνώστες με τις νέες τεχνολογίες και τις τεχνολογικές και επιστημονικές προβλέψεις». «Η νευροδιατήρηση είναι μια επιλογή για εκείνους που κατανοούν, ότι η προσωπικότητα του ανθρώπου - σύμφωνα με σύγχρονες επιστημονικές θεωρήσεις - φυλάσσεται στον εγκέφαλό του, καθώς και για εκείνους οι οποίοι υπολογίζουν ότι στο μέλλον, για τον κρυο-ασθενή, θα “καλλιεργηθεί” νέο σώμα ως σύνολο οργάνων (για παράδειγμα από τα βλαστοκύτταρα του ίδιου του ασθενούς) ή την δημιουργία τεχνητών. Πάνω σε όλες αυτές τις κατευθύνσεις βρίσκεται σε εξέλιξη έντονη εργασία στα ερευνητικά ιατρικά κέντρα όλου του κόσμου. Σε αυτήν την περίπτωση, διατηρούμε τον εγκέφαλο ή το κεφάλι του πελάτη (σύμφωνα με τις επιθυμίες του) μετά τον θάνατό του εξασφαλίζοντας όσο το δυνατόν πιο υψηλής ποιότητας αιμάτωση και παρέχοντας μέγιστη αξιοπιστία αποθήκευσης. Το σώμα του ασθενή κηδεύεται ή αποτεφρώνεται».

«Από βιολογικής πλευράς, ο χρόνος γι’ αυτούς σταμάτησε» λέει ο επιστημονικός διευθυντής της «CryoRus», Ιγκορ Αρτιούχοφ, αναφερόμενος στους κατεψυγμένους πελάτες του. «'Ολες οι χημικές διαδικασίες σταμάτησαν. Μπορούν να υπάρχουν επί 2.000 χρόνια».

Όπως και η πλειοψηφία των υποστηρικτών της κρυογονικής, ο Αρτιούχοφ θεωρεί, ότι η επιστήμη δεν θα χρειαστεί πολύ χρόνο για να νικήσει έναντι της γήρανσης και των ασθενειών. Ίσως αυτό να συμβεί μέσα στις επόμενες λίγες δεκαετίες. Σε όσους δεν θα ζήσουν μέχρι τότε προτείνεται η «υαλοποίηση», δηλαδή η ειδική διαδικασία κατάψυξης μέσα στους κρυοστάτες. «Η κρυογονική είναι ένα plan B γι΄ αυτούς που θέλουν να ζήσουν αιώνια και να φτάσουν μέχρι την στιγμή που θα μπορούμε να κάνουμε πάνω μας ό,τι θέλουμε» λέει ο Αρτιούχοφ. Η εταιρία του σχεδιάζει τώρα να ανοίξει κρυογονικό κέντρο και στην Ελβετία. Η επιλογή δεν είναι τυχαία, αφού, εκτός της ανθηρής οικονομίας, η χώρα διαθέτει ήδη νομικό πλαίσιο που επιτρέπει την ευθανασία. Η ευθανασία επιτρέπει με την σειρά της πιο προγραμματισμένους και όχι βιαστικούς ρυθμούς στην διαδικασία κρυσταλοποίησης του πτώματος.

Η «CryoRus» έχει ήδη συμβόλαια με 200 ανθρώπους που επιθυμούν να μπουν σε κρυογονικούς θαλάμους μετά τον θάνατό τους. Ο Κοβάλσκι, της αμερικανικής Cryonics έγινε παγκοσμίως γνωστός τον Δεκέμβριο όταν πλήρωσε 140.000 δολάρια για να καταψυχθεί ολόκληρη η οικογένειά του, ώστε να μπορέσουν να ξαναζήσουν μαζί. Ο ίδιος ο 49χρονος, η σύζυγός του Μαρία και οι τρεις από τους γιους τους, ο 19χρονος Τζέικομπ, ο 17χρονος Ντάνι και ο 16χρονος Τζέιμς, έχουν ζητήσει να διατηρηθούν σε μία δεξαμενή υγρού αζώτου όταν πεθάνουν.

Σε συνέντευξή του, ο Κοβάλσκι, είπε ότι η διαδικασία θα μπορούσε να δώσει στην οικογένειά του «μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή» και πρότεινε σε όσους θέλουν να συμμετάσχουν πως «έχουν λίγα να χάσουν και σχεδόν τα πάντα να κερδίσουν». Όπως είπε: «Άκουσα για τη διαδικασία όταν ήμουν έφηβος. Νόμιζα πως ήταν κάτι πολύ ενδιαφέρον. Πολλά χρόνια αργότερα γράφτηκα στο Ινστιτούτο Cryonics. Αυτό ήταν πριν από 20 χρόνια. Τώρα η σύζυγος μου και οι τρεις έφηβοι γιοι μου ζήτησαν να καταψυχθούν κι αυτοί. Φυσικά, οι γιοι μου είναι νέοι, οπότε δεν το σκέφτομαι πάρα πολύ. Αλλά πολλά μπορούν να συμβούν στη ζωή».

«Τσαρλατανισμός»;

Ωστόσο, λίγοι είναι εκείνοι που μοιράζονται την αισιοδοξία των κρυογονιστών και των πελατών τους. Η πλειοψηφία της παγκόσμιας ιατρικής και γενικότερα επιστημονικής κοινότητας αμφιβάλει για την δυνατότητα αναζωογόνησης ενός κατεψυγμένου σώματος. Επιπλέον, σε ορισμένες χώρες, η κρυογονική βρίσκεται κάτω από ένα καθεστώς ημι-νομιμότητας, ενώ σε άλλες, όπως η Γαλλία, είναι εντελώς απαγορευμένη.

Στα μάτια πολλών, η πρακτική αυτή αμαυρώθηκε από μια υπόθεση που συνέβη στην Καλιφόρνια το 1979. Μια τοπική εταιρία κρυογονικής χρεοκόπησε, δεν είχε χρήματα να αγοράσει υγρό άζωτο, με αποτέλεσμα, εννέα σώματα πελατών της να αρχίζουν λιώνουν. Ο επικεφαλής του τμήματος καταπολέμησης της ψευδο-επιστήμης στο πλαίσιο της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών, Γιεβγκένι Αλεξαντρόφ για ατεκμηρίωτη εκμετάλλευση της ελπίδας για «ανάσταση». Η κρυογονική «δεν έχει απολύτως καμία επιστημονική υποστήριξη, συνεπώς είναι ένα αποκλειστικά επιχειρηματικό, αγοραίο σχέδιο» δηλώνει ο ακαδημαϊκός.

Ωστόσο, το αφεντικό της «CryoRus», Βαλέρια Ουντάλοβα, διαβεβαιώνει, ότι όλα τα έσοδα επανεπενδύονται στην εταιρία, εφιστώντας την προσοχή στις καλύτερες τιμές της σε σχέση με τις αμερικανικές εταιρίες: 36.000 δολάρια για το σώμα και 12.000 δολάρια για το κεφάλι. Επιπλέον δηλώνει ότι η τεχνολογική πρόοδος προσφέρει βάσιμες ελπίδες. Για παράδειγμα, όχι πολύ καιρό πριν, ερευνητές του Πανεπιστημίου της Μινεσότα, χρησιμοποιώντας νανοσωματίδια οξειδίου του σιδήρου, μπόρεσαν να ξεπαγώσουν τις κατεψυγμένες καρδιακές βαλβίδες γουρουνιού, χωρίς να τις βλάψουν. Ωστόσο, μέχρι την κατάψυξη και την απόψυξη ανθρώπινου οργάνου κατάλληλου για μεταμόσχευση, ο δρόμος είναι ακόμη πολύ μακρινός.

Πάντως, αυτή η αβεβαιότητα και η κριτική δεν ανησυχεί τον 27χρονο ερευνητή μιας μοσχοβίτικης εταιρίας βιοτεχνολογίας, Σεργκέι Γιεφράτοφ, ο οποίος έχει υπογράψει συμβόλαιο για την κρυογονιή διατήρηση του εγκεφάλου του μόλις πεθάνει και την τοποθέτησή του μέσα σε ένα νέο κεφάλι, ενός νέου σώματος. «Καλύτερα να είσαι όμορφος, δυνατός, έξυπνος και υγιής, παρά άσχημος, άρρωστος, βλάκας και νεκρός» είναι η φράση με την οποία περικλείει την φιλοσοφία του.

Η ιδέα της αέναης μεταβίβασης της συνείδησης από σώμα σε σώμα είναι κοινός τόπος για την επιστημονική φαντασία και πολύ πιο πριν για θρησκείες, όπως ο Βουδισμός. Φαίνεται μάλιστα πως γίνεται ιδιαίτερα δημοφιλής, αφού ανάγκασε και την κεφαλή της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, Πατριάρχη Κύριλλο, να πάρει θέση, προειδοποιώντας ότι αυτή η αντίληψη απο-ανθρωποποιεί τον άνθρωπο. Οι οπαδοί της κρυογονικής επιμένουν ότι ο άνθρωπος δικαιούται να έχει την δυνατότητα να ζήσει όσο θέλει. Έτσι, εκλαμβάνουν την κρυο-συντήρηση ως μια «ασφάλιση» από τον θάνατο μέχρι να επιτευχθεί η αιώνια ζωή. Από την άλλη, οι εταιρίες που δραστηριοποιούνται στον κλάδο ευελπιστούν πως σύντομα η ιδέα θα κερδίζει συνεχώς έδαφος, αυξάνοντας τον αριθμό των επιχειρήσεων και των κερδών.

Αν και δηλωμένος στόχος αυτών των εταιριών είναι η «αιώνια ζωή», διαβάζοντας πίσω από τις γραμμές, εύκολα διαπιστώνεται, πως οι υπηρεσίες που πουλάνε βασίζονται σε προσδοκίες, την υλοποίηση των οποίων ουδείς μπορεί να προβλέψει σοβαρά. Από αυτήν την άποψη, η υπόσχεση «αιώνιας ζωής», βασισμένη σε μελλοντολογικές υποθέσεις, έστω και με επιστημονική επίφαση, πιθανόν να παραπέμπει και σε μια σύγχρονη έκφραση παλαιού τύπου τσαρλατανισμού. Από την άλλη, ακριβώς επειδή μιλάμε για το μέλλον, ποιος μπορεί να τοποθετηθεί με βεβαιότητα...