Πραγματικότητα ή παραίσθηση η «ελεύθερη βούληση»;

Το πείραμα πραγματοποιήθηκε στο Βερολίνο, στο εργαστήριο του βρετανικής καταγωγής επιστήμονα John-Dylan Haynes από το Bernstein Center for Computational Neuroscience. Όσοι συμμετείχαν έπρεπε να κρατήσουν μια μικρή κονσόλα με δύο κουμπιά, ένα για να ενεργοποιείται από το δεξί χέρι και το άλλο από το αριστερό. Οι συμμετέχοντες παροτρύνθηκαν να χαλαρώσουν και, όποτε ένιωθαν την διάθεση, να πατήσουν το ένα ή το άλλο κουμπί.

Κατά τη διάρκεια του πειράματος οι συμμετέχοντες φορούσαν ένα είδος γυαλιών με οθόνη στην οποία προβαλλόταν με τυχαία σειρά γράμματα. Κάθε φορά που το άτομο πατούσε ένα κουμπί, έπρεπε να καταγράψει το γράμμα που έβλεπε στην οθόνη τη στιγμή που λάμβανε την απόφαση να πιέσει ένα από τα δυο κουμπιά.

Οι συμμετέχοντες ήταν ξαπλωμένοι σε ένα μαγνητικό σκάνερ (fMRI) που κατέγραφε την εγκεφαλική δραστηριότητα των ατόμων κατά τη διάρκεια του πειράματος. Αυτό το μηχάνημα προσέφερε στη νευροφυσιολογία όσα το τηλεσκόπιο του Γαλιλαίου στην αστρονομία, πριν από 400 χρόνια. Έτσι όπως τα εξελιγμένα τηλεσκόπια μας προσφέρουν πλέον εικόνες από τις μακρινότερες γωνιές του γαλαξία μας, έτσι και το σκάνερ fMRI επέτρεψε σε επιστήμονες να δουν μέσα στο κεφάλι του ανθρώπου και να καταγράψει την δραστηριότητα του εγκεφάλου.

Από την ανάλυση της εγκεφαλικής δραστηριότητας, ο John-Dylan Haynes ανακάλυψε ότι μπορεί να προβλέψει ποιο κουμπί θα πατήσει το άτομο, έξι ολόκληρα δευτερόλεπτα πριν αυτός/-ή αντιληφθεί ότι έχει ήδη λάβει απόφαση. Ο εγκέφαλος αποφασίζει το ποιο κουμπί θα πατήσει το άτομο. Μετά από 6 δευτερόλεπτα ο εγκέφαλος «κοινοποιεί» στο μέρος του εγκεφάλου με συνείδηση την απόφαση, δημιουργώντας στο άτομο την αίσθηση ότι την λαμβάνει ενσυνείδητα.

Ο καθηγητής Haynes μπορεί να δει ποιό κουμπί θα πατήσει το άτομο γιατί μια περιοχή του εγκεφάλου «φωτίζεται» έξι δευτερόλεπτα πριν. Ανάλογα με το αν ο εγκέφαλος ετοιμάζεται να κινήσει το δεξί χέρι ή το αριστερό, παρατηρείται δραστηριότητα σε διαφορετική περιοχή.

Φυσικά, η 100% σίγουρη πρόβλεψη είναι αδύνατη, αλλά ο καθηγητής Haynes πιστεύει ότι με πιο ακριβείς εικόνες, θα μπορούσε να πλησιάσει αρκετά στο 100% της ακρίβειας στην πρόβλεψη. Τονίζεται ωστόσο ότι αυτή η πρόβλεψη αφορά πολύ συγκεκριμένου τύπου λήψεις αποφάσεων. Φυσικά, κατά τη διάρκεια ενός ατυχήματος ο εγκέφαλος λαμβάνει αποφάσεις σε κλάσματα δευτερολέπτου, προκαλώντας αντίδραση στο σώμα χωρίς να χρειάζεται συνειδητή εγκεφαλική δραστηριότητα.

Αν ο εγκέφαλος μοιάζει να προετοιμάζει την απόφαση που θα λάβουμε, χωρίς εμείς να έχουμε συνείδηση, πολύ ώρα πριν εφαρμόσουμε αυτό που αποκαλούμε «ελεύθερη βούληση», δεν είναι ακόμα ξεκάθαρο το πού λαμβάνεται η τελική απόφαση. Ίσως να μπορούμε ακόμα να απορρίψουμε την απόφαση που έλαβε ο εγκέφαλός μας. Κι έτσι, ακόμα κι αν δεν έχουμε στ’ αλήθεια «ελεύθερη βούληση», ίσως έχουμε «ελεύθερη άρνηση».

Πηγή: Times Online