Λύνοντας τον γόρδιο δεσμό στα ΑΕΙ: Οι παραιτήσεις των οργανωτικών επιτροπών, του Γιώργου Αγγελόπουλου

Οι εκλογές των εσωτερικών μελών των Συμβουλίων των ΑΕΙ προκηρύχθηκαν σε ορισμένα πανεπιστήμια της χώρας. Η συγκεκριμένη διαδικασία φέρει ιδιαίτερο συμβολικό βάρος στο βαθμό που αποτελεί την πρώτη πράξη εφαρμογής του νέου νόμου για την ανώτατη εκπαίδευση. Μοιραία λοιπόν αντικατοπτρίζονται αλλά και καθορίζονται από αυτήν οι αξίες που το νέο θεσμικό πλαίσιο επιδιώκει να εγκαθιδρύσει.

Οι υπάρχουσες προκηρύξεις βρίθουν από θεσμικά ατοπήματα. Δεν αναφερόμαστε μόνο στις «πρωτότυπες»  - έως και μαθηματικά και νομικά ανήκουστες - προβλέψεις που υπάρχουν στο Φ.Ε.Κ. καθορισμού της εκλογικής διαδικασίας αλλά στην πληθώρα αντιφάσεων στις πράξεις προκήρυξης των εκλογών και κυρίως στο αδιανόητο της διαδικασίας πραγματοποίησης τους στις παρούσες συνθήκες. Η ακαδημαϊκή κοινότητα, παρά τις όποιες κατά καιρούς παλινωδίες, γνωρίζει τους τρόπους διοργάνωσης εκλογών βάσει προγραμμάτων και διαλόγου. Και βέβαια, ουδείς δικαιούται, να ασκήσει διοικητικές πράξεις στο πανεπιστήμιο, ενάντια στην εκφρασμένη συλλογική βούληση των θεσμικών οργάνων.
 
Το ζήτημα εντέλει δεν είναι αν συμφωνούμε ή διαφωνούμε με το νέο νόμο. Υπάρχουν άλλωστε διακυμάνσεις συμφωνίας και διαφωνίας και οι μαναχαϊστικές λογικές δεν βοηθούν. Το προηγούμενο θεσμικό πλαίσιο ήταν εξόχως προβληματικό αλλά η λύση που επιλέχθηκε (δηλ. το «πονάει κεφάλι, κόβει κεφάλι») έχει ήδη επιτείνει τα προβλήματα. Υποθέτουμε ότι ακόμα και οι πλέον ένθερμοι υποστηρικτές του νέου νόμου δεν επιθυμούν η εκκίνησή του να γίνει με αυτά τα δεδομένα και με συνθήκες που οδηγούν στην πολιτική ή και δικαστική αναίρεσή του. Δυστυχώς, εδώ που φτάσαμε καμία λύση δεν είναι απολύτως δόκιμη. Αλλά σίγουρα υπάρχουν κάποιες λύσεις που εξασφαλίζουν το «λιγότερο κακό». Τις λύσεις αυτές δρομολογούν οι μέχρι σήμερα γνωστές παραιτήσεις των μελών των οργανωτικών επιτροπών στα Πανεπιστήμια Κρήτης, Αιγαίου και Αθηνών.
 
Η κατανόηση της σημασίας αυτών των παραιτήσεων απαιτεί να μιλήσουμε με ειλικρίνεια: για μια σειρά από λόγους που αναφέρονται τόσο στις αντιδράσεις της ακαδημαϊκής κοινότητας όσο και στις ευρύτερες πολιτικές εξελίξεις, η αναθεώρηση ορισμένων προβλέψεων του νέου νόμου (ρόλος και δομή των Τμημάτων και των Τομέων, κριτήρια και διαδικασίες εκλογής μονοπρόσωπων θεσμικών οργάνων, ζητήματα διαφάνειας, ρόλος και τρόπος εκλογής άλλων θεσμικών οργάνων κ.α.) είναι σήμερα περισσότερο πιθανή από ποτέ άλλοτε. Tα τεκταινόμενα των τελευταίων ημερών που επιβεβαιώνουν αυτήν την προοπτική αυξάνονται συνεχώς: αναβολές εκλογών συμβουλίων, αποφάσεις Συγκλήτου Πρυτάνεων, δήλωση παραίτησης του Ειδικού Γραμματέα Ανώτατης Εκπαίδευσης και αυθημερόν ανάκλησή της, κάλεσμα έκτακτης συνέντευξης τύπου της Υπουργού Παιδείας στις 12/12 και εντός ολίγων ωρών ακύρωσή της, παρέμβαση συμπαράστασης στην Υπουργό Παιδείας από το «Παρατηρητήριο Έρευνας και Διαλόγου για τα Ελληνικά Πανεπιστήμια», κλπ.
 
Η όποια διαδικασία αναθεώρησης θα έχει καταλυτικά θετικά αποτελέσματα στο βαθμό που θα εκτονώσει την κρίση στα ΑΕΙ και θα δρομολογήσει την αναγκαία κοινωνική συναίνεση εντός της ακαδημαϊκής κοινότητας αλλά και ανάμεσα στην ακαδημαϊκή κοινότητα και την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας. Το πιο βασικό όμως είναι ότι θα αποτρέψει την επέκταση των συγκρούσεων μέσα στα πανεπιστήμια. Συγκρούσεων που εντέλει δεν θα βοηθήσουν ούτε όσους θα εμπλακούν «αγωνιστικά», ούτε τους όποιους κήνσορες, ούτε τις πολιτικές ηγεσίες που θα χρεωθούν μια μείζονα κρίση στη συγκυβέρνηση.
 
Οι παραιτήσεις αυτές προσφέρουν ουσιαστικά τη δυνατότητα μιας συναινετικής επανατοποθέτησης του ζητήματος. Οι (προβλέψιμες) αντιδράσεις στις παραιτήσεις τους είναι ήδη ορατές: κάποιοι πανηγυρίζουν και άλλοι ρίχνουν το ανάθεμα. Εντέλει, και οι δύο αυτές αντιδράσεις ταυτίζονται ως προς το ότι οριοθετούν την πραγματοποίηση ή μη αυτών των εκλογών ως την πλέον καθοριστική στιγμή στην αλλαγή του θεσμικού πλαισίου της Ανώτατης Εκπαίδευσης. Ουδέν πιο αναληθές. Σε αυτό ακριβώς το σημείο έγκειται η υπέρβαση που έγινε από όσα μέλη ΔΕΠ διορίστηκαν και παραιτήθηκαν από τις επιτροπές. Αγνόησαν τους εκφραστές των δυο παραπάνω απόψεων. Οι μεταβολές του θεσμικού πλαισίου λειτουργίας των ΑΕΙ συνιστούν άλλωστε ένα πάγιο αίτημα της ακαδημαϊκής κοινότητας και της κοινωνίας. Θα ήταν όμως μεταφυσικό να υποστηρίξουμε ότι οι αλλαγές αυτές μπορούν να δρομολογηθούν αποκλειστικά βάσει ενός νόμου, του όποιου νόμου.
 
Το άχθος και το άγος έπεσε στους ώμους όσων διορίστηκαν στις οργανωτικές επιτροπές των εκλογών. Ορισμένοι από αυτούς επέλεξαν να μην επιτρέψουν μια παρωδία εκλογικής διαδικασίας. Να δώσουν ένα διαφορετικό μήνυμα διαπαιδαγώγησης λειτουργίας των θεσμών στους φοιτητές και στην κοινωνία. Να μην νομιμοποιήσουν εκλογές που προσομοιάζουν με χριστουγεννιάτικη πενθήμερη εκδρομή. Να μην εκθέσουν τους εαυτούς τους και το πανεπιστήμιο στην πιθανότητα ακύρωσης των «fast-track» εκλογικών διαδικασιών. Να μην αποτελέσουν τον καταλύτη συγκρουσιακών φαινομένων. Επέλεξαν εντέλει, με μεγάλο προσωπικό κόστος, να παραδώσουν μια συγκεκριμένη θεσμική παρακαταθήκη και να δημιουργήσουν τις συνθήκες επίλυσης του γόρδιου δεσμού στα ΑΕΙ.
 
*Επίκ. Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας