AIDS: Και τώρα τι λέμε στους ασθενείς; της Ρεβέκα Παπαδοπούλου

Θα χρειαστεί να εξηγήσουμε στους ασθενείς του HIV και της φυματίωσης,  όπως και στις μητέρες που χάνουν κάθε χρόνο τα παιδιά τους από ελονοσία, για ποιο λόγο οι μεγάλες τράπεζες έχουν δικαίωμα να ζητούν πακέτα διάσωσης ενώ αυτοί όχι.

Η κατάργηση, την περασμένη εβδομάδα, του 11ου Γύρου του Παγκόσμιου Ταμείου για το AIDS, τη Φυματίωση και την Ελονοσία είναι ένα φοβερό πλήγμα ενάντια σε όλους εκείνους –ασθενείς, ακτιβιστές και ιατρικό προσωπικό- που τα τελευταία δέκα χρόνια έχουν κάνει σημαντική πρόοδο στη μάχη ενάντια σ’ αυτές τις «φονικές» ασθένειες. Η ελπίδα να δούμε τις  μεγάλες αυτές επιδημίες του καιρού μας να υποχωρούν οριστικά ποτέ δεν ήταν τόσο κοντά στην πραγμάτωσή της όσο τον τελευταίο καιρό. Ιδιαίτερα έπειτα από τη δημοσίευση κάποιων πολύ ενθαρρυντικών ερευνών που αποδεικνύουν επιστημονικά τη σημαντική προληπτική αξία που έχουν τα αντιρετροϊκά φάρμακα (ARV) στη μετάδοση του ιού και στην υγεία των ασθενών.
 
Οι τελευταίες αυτές  πρόοδοι είχαν κάνει πολλές ιατρικές οργανώσεις όπως οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα (MSF) να επικεντρωθούν σε στρατηγικές θεραπείας σε πρώιμο στάδιο, προσαρμοσμένες σε  περιβάλλοντα υψηλού επιπολασμού του HIV  με στόχο τη μείωση της μετάδοσης του ιού, αλλά και να εμπλακούν σε συζητήσεις με τις πληγείσες  χώρες με στόχο τη γρήγορη εφαρμογή τους.
 
“Η μέχρι τώρα εμπειρία δείχνει πως τα αντιρετροϊκά όχι μόνον σώζουν ζωές και μειώνουν τη βαρύτητα της ασθένειας, αλλά περιορίζουν σημαντικά και τις νέες μολύνσεις από τον ιό HIV”, εξηγεί ο Απόστολος Βεϊζης, Υπεύθυνος Στήριξης Προγραμμάτων των Γιατρών Χωρίς Σύνορα. «Έχουν γίνει σημαντικά βήματα αλλά έχουμε ακόμα μακρύ δρόμο μπροστά μας.
 
Το εμβόλιο φαίνεται να αργεί, ενώ άλλα 7.7 εκατομμύρια άνθρωποι χρειάζεται να λάβουν αντιρετροϊκή θεραπεία άμεσα,  μάλιστα με καινούργια, οικονομικά και ποιοτικά φάρμακα. Γι’ αυτό, το κόστος πρέπει να παραμείνει χαμηλό, ώστε να φτάσουν οι υπηρεσίες σε κάθε κλινική και σε κάθε μέρος του κόσμου, όσο απομακρυσμένο και αν είναι».
 
Σήμερα όμως οι περισσότερες από τις οργανώσεις που περιθάλπουν καθημερινά ασθενείς στα προγράμματά τους, ανησυχούν περισσότερο για το πώς θα σώσουν δεκάδες χιλιάδες ζωές που απειλούνται από την έλλειψη χρηματοδοτήσεων παρά με το πώς θα προλάβουν νέες μολύνσεις.
 
Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρέχουν θεραπεία σε 180.000 ανθρώπους σε  πάνω από 19 χώρες. Στα δέκα χρόνια που πέρασαν κατάφεραν να κερδίσουν ένα μεγάλο στοίχημα: την αποτελεσματική και ασφαλή χορήγηση αντιρετροϊκής θεραπείας σε ασθενείς του AIDS, ακόμη και αν βρίσκονται στην πιο απομακρυσμένη και φτωχή γειτονιά του πλανήτη. Πράγματι, όταν δημιουργήθηκε το Παγκόσμιο Ταμείο για το AIDS, τη Φυματίωση και την Ελονοσία,  γεννήθηκε παράλληλα η ελπίδα ότι οι προσπάθειες των οργανώσεων  θα υποστηρίζονταν από ένα δυνατό χρηματοδοτικό σύστημα, αξιόπιστο και ανθεκτικό στο χρόνο, που θα οδηγούσε σε νίκη κατά των μεγάλων αυτών επιδημιών.
 
Οι δωρήτριες χώρες ακολουθώντας τις Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύτηκαν δημόσια να υποστηρίξουν αυτή τη σημαντική πρωτοβουλία με χρηματοδοτήσεις που θα έκλειναν τα στόματα σε όσους αμφισβητούσαν τη διεθνή συνεργασία για την υγεία, προς όφελος των πλέον ευάλωτων.
 
Καθώς φαίνεται, όμως, όλα αυτά έγιναν χωρίς να υπολογιστεί η πλήρης αναστροφή πολιτικής των ισχυρών κυβερνήσεων που, με πρόσχημα την παγκόσμια οικονομική ύφεση, σήμερα θέλουν να εστιάσουν στην ικανοποίηση των εθνικών συμφερόντων και αναγκών κι ας εξαρτώνται από τις δεσμεύσεις που είχαν κάνει εκατομμύρια ζωές στον κόσμο.
 
Τεράστια ζητήματα για τους ασθενείς
 
Σήμερα, πολλές χώρες, στην πλειοψηφία τους στην υποσαχάρια Αφρική, προσπαθούν να εφαρμόσουν συστήματα περίθαλψης προσαρμοσμένα στις ανάγκες των ασθενών του HIV, της φυματίωσης και της ελονοσίας.
 
“Το λυπηρό είναι ότι όλες οι χώρες της πληγείσας αυτής περιοχής έχουν ήδη νιώσει τη γλυκιά γεύση των προόδων που έχουν πραγματοποιηθεί», δηλώνει ο διεθνής πρόεδρος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, Ούνι Καρουνακάρα. «Έτσι έβαλαν μπροστά φιλόδοξες στρατηγικές που θα μπορούσαν μέχρι και να εξαφανίσουν την επιδημία του HIV. H Oυγκάντα για παράδειγμα θέλει να επιταχύνει τους ρυθμούς ένταξης ασθενών σε θεραπεία, διπλασιάζοντας τους.
 
Η Κένυα είχε σχεδιάσει να καλύπτει  εφόρου ζωής με αντιρετροϊκή θεραπεία τις οροθετικές μητέρες, κάτι  που θα μείωνε τον αριθμό των μωρών που γεννιούνται με HIV. Άλλες χώρες όπως η Μοζαμβίκη ήλπιζαν να κάνουν πιο έγκαιρη την ένταξη σε θεραπεία, με καλύτερα φάρμακα που θα κρατούσαν τους ασθενείς για περισσότερο χρόνο στη ζωή και θα μείωναν τις νέες μολύνσεις. Γιατί οι νέες έρευνες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι που παίρνουν θεραπεία όχι μόνο επωφελούνται οι ίδιοι, αλλά μειώνουν τις πιθανότητες να μεταδώσουν τον ιό, προστατεύοντας έτσι την κοινότητα όπου ζουν».
 
Η ακύρωση του 11ου  Γύρου θα ανατρέψει το θετικό κλίμα που είχαν αρχίσει να νιώθουν οι ασθενείς και οι γιατροί τους ανά τον κόσμο. Είναι τελείως θεμιτό και λογικό κάποιες χώρες, τελείως ανίκανες να υποστηρίξουν οικονομικά την εφαρμογή αυτών των αποδεδειγμένα αποτελεσματικών στρατηγικών, να στηρίζονται σε μηχανισμούς όπως το Παγκόσμιο Ταμείο για να δώσουν ελπίδα σε εκατομμύρια ανθρώπους να ζήσουν μια ζωή υγιή και παραγωγική.
 
Σε χώρες όπως η Σουαζιλάνδη, όπου ο επιπολασμός του HIV φτάνει σε επίπεδα ρεκόρ (26% του ενήλικου πληθυσμού), όπου οι ιατρικοί φορείς αγωνίζονται για την αναχαίτιση της επιδημίας σε ένα δύσκολο οικονομικά πλαίσιο, θα απειληθούν δεκάδες χιλιάδες ζωές αν οι υποσχέσεις χρηματοδότησης του Παγκόσμιου Ταμείου δεν τηρηθούν. Η απόσυρση χρηματοδότησης  θα έχει σημαντικές επιπτώσεις στους ασθενείς, με ένα μέρος εξ αυτών να χάσει την πρόσβαση του στη θεραπεία. Εκείνοι που είχαν επιλεχθεί και περιμένουν να ξεκινήσει η θεραπεία τους, θα χρειαστεί να γυρίσουν σπίτι τους, λόγω έλλειψης διαθέσιμων φαρμάκων.
 
Στη Σουαζιλάνδη, όπου περίπου 68.000 ασθενείς λαμβάνουν θεραπεία, οι ελλείψεις φαρμάκων θα αρχίσουν να γίνονται αισθητές μέσα στο 2012», εξηγεί ο Αymeric Peguillan, αρχηγός αποστολής των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στη χώρα αυτή.
 
«Στη Μοζαμβίκη, μια γειτονική χώρα, με 240.000 ασθενείς είτε σε αντιρετροϊκή θεραπεία, είτε  σε αναμονή θεραπείας, το τσεκούρι θα πέσει ακόμη πιο νωρίς. Θα γυρίσουμε πίσω στις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν οι γιατροί έπρεπε να επιλέγουν εκείνους  από τους ασθενείς τους που  είχαν περισσότερες πιθανότητες επιβίωσης: Επιλογή εντελώς απαράδεκτη και αδιανόητη για το 2011. Ποιος θα αναλάβει να πει  σ’ αυτούς τους ανθρώπους πως δεν θα πάρουν τα φάρμακά τους;»
 
Αλλά  η επιδημία δεν αφορά μόνο χώρες τις υποσαχάριας Αφρικής, αφορά όλον τον πλανήτη, και την Ελλάδα. Στοιχεία που δόθηκαν αυτές τις ημέρες στη δημοσιότητα από τις ελληνικές αρχές κάνουν λόγο για 803 κρούσματα που ήρθαν να προστεθούν τους 10 πρώτους μήνες του 2011στα ήδη υπάρχοντα, ανεβάζοντας τον αριθμό των φορέων στους 11.340.
 
Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρακολουθούν την κατάσταση και εκφράζουν έντονη ανησυχία διαπιστώνοντας την πλήρη απουσία μιας «ολιστικής» προσέγγισης στο πρόβλημα. Οι ευκαιριακές απαντήσεις που γίνονται κάθε χρόνο την Ημέρα του AIDS για λόγους εντυπωσιασμού και επικοινωνίας ή όταν ο Τύπος αποφασίσει να δημοσιεύσει κάποιο νέο στοιχείο, είναι η εικόνα που παρουσιάζει η Ελλάδα σήμερα σε σχέση με το AIDS.
 
Η απόλυτη έλλειψη ενημέρωσης, πρόληψης, θεραπείας, αλλά και οποιασδήποτε στρατηγικής για το πρόβλημα, μας τοποθετεί όχι πολύ μακριά από τις χώρες της υποσαχάριας Αφρικής σε επίπεδο ευαισθητοποίησης και αντιμετώπισης. Θα είχαμε πολλά να κερδίσουμε αν σκύβαμε πάνω από αυτές τις χώρες και ακούγαμε προσεκτικά όσα μαθήματα είχαν να μας δώσουν.
 
* Η Ρεβέκα Παπαδοπούλου,είναι Γενική Διευθύντρια του ελληνικού τμήματος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα.