Το παραλήρημα του Σκορτσέζε, του Β.Κεχαγιά

Τίτλος Ταινίας: Το Νησί των Καταραμένων

Σκηνοθεσία : Μάρτιν Σκορσέζε
Παίζουν : Λεονάρντο Ντι Κάπριο, Μαρκ Ράφαλο, Μπεν Κίνγκσλεϊ, Έμιλι Μόρτιμερ, Μισέλ Γουίλιαμς, Μαξ Φον Σίντοφ, Τζάκι Ερλ Χάλεϊ

Καλοκαίρι 1954. Ο Αμερικανός αστυνόμος Τέντι Ντάνιελς κι ο νέος συνεργάτης του, ο Τσακ φτάνουν σ’ ένα νησί κάπου στα ανοιχτά της Αμερικής, όπου βρίσκεται το Άσκλιφ, το ψυχιατρικό νοσοκομείο για ψυχασθενείς εγκληματίες, για να διεξάγουν έρευνα για μια ασθενή που φαίνεται να δραπέτευσε μυστηριωδώς. Όταν ξαφνικά ξεσπάει μια καταιγίδα, ο Ντάνιελς βρίσκεται αποκλεισμένος εκεί και η διακριτική γραμμή μεταξύ πραγματικότητας και παράνοιας αρχίζει να γίνεται επικίνδυνα δυσδιάκριτη. Στο νοσοκομείο Άσκλιφ, τίποτα δεν είναι τελικά όπως φαίνεται και ο Ντάνιελς βρίσκεται έρμαιο σε «απάνθρωπες», ριζοσπαστικές θεραπείες που περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων πειράματα με φάρμακα, βάρβαρες χειρουργικές επεμβάσεις και πλύσεις εγκεφάλου… Όσο περισσότερο πλησιάζει στην αλήθεια, τόσο πιο θολή γίνεται αυτή, και τόσο περισσότερο αρχίζει να πιστεύει ότι μπορεί να μη φύγει ποτέ από εκεί… Τουλάχιστον όχι σώος, γιατί κάποιος εκεί μοιάζει να προσπαθεί να τον τρελάνει…

Το παραλήρημα του Σκορτσέζε
Του Βασίλη Κεχαγιά

Λοιπόν, λίγοι μεγάλοι σκηνοθέτες έχουν καλά γηρατειά ! Όσο πιο μεγάλος ο θρύλος της νεότητας, τόσο μεγαλύτερο το ύψος από το οποίο πέφτει η δημιουργία της προϊούσας ωριμότητας. Μετά τον Όρσον Ουέλς και τον Φράνσις Φορντ Κόπολα, ήλθε η σειρά του Μάρτιν Σκορσέζε να πέσει θύμα της στομωμένης έμπνευσής του. Μην ξεγελαστείτε και θεωρήσετε ότι το πλήθος των συμβόλων και των κινηματογραφικών αναφορών συνεπάγεται αντίστοιχα μεστή σκέψη και κινηματογραφική ανάπτυξη. Καλά το έλεγε παλαιότερα ένας από τους μεγαλύτερους Έλληνες διανοούμενους (και κριτικός κινηματογράφου, μεταξύ των άλλων), ο Χρήστος Βακαλόπουλος, πως «εάν εξαφανίζονταν οι κινηματογραφοφιλικές αναφορές, τότε οι περισσότερο κριτικοί θα έμεναν χωρίς δουλειά».

Παραγεμίζοντας το έργο του με τέτοιες αναφορές, ο Σκορσέζε, όντως, καταφέρνει και διεγείρει το μυαλό των επαγγελματιών της κριτικής. Να ο Χίτσκοκ του «Ψυχώ», να ο Χίτσκοκ του «Βέρτιγκο», να πάλι ο Χίτσκοκ της «Σκιάς των τεσσάρων γιγάντων», αλλά να και οι ταινίες του Φίλιπ Κάουφμαν, του Τζορτζ Ρομέρο, όλα τα πολεμικά φιλμ των 50’s και των 60’s και μια σειρά από δοξασμένες Β-movies, με προεξάρχουσες τις δημιουργίες του Τζακ Άρνολντ. Όλα αυτά, χτυπημένα σε ένα μίξερ χωρίς διαχωρισμούς γεύσεων, με μόνη σκοπιμότητα να καταδειχθεί ο χολιγουντιανός μηχανισμός παραγωγής εικόνων, ένα τεράστιο νησί, στο οποίο και από το οποίο εκπορεύονται όλοι οι μηχανισμοί ελέγχου του νου και ουσιαστικής λοβοτομής των μαζών.

Νησί στην πραγματικότητα είναι το ίδιο το μυαλό του Σκορσέζε, η παρεγκεφαλίδα ως κέντρο εγκεφαλικής λειτουργίας, η οποία υπόκειται σε μια σωρό από αθέμιτες, κατά κύριο λόγο, πιέσεις κι επιδράσεις, έτσι που να σχηματίζει μια ολότελα υποκειμενική εικόνα αυτού που θεωρείται αντικειμενικό. Δε γνωρίζουμε υπό την επήρεια ποιων χημικών διεργασιών οδηγήθηκε ο Σκορσέζε στα συμπεράσματα αυτά και στη συνοδό άχρηστη, έως και κακότεχνη συρραφή ενός αρχείου εικόνων, όπου το γνωστό blue box δεσπόζει εμφανώς ως φορέας απάτης, αλλά το «Νησί των καταραμένων» μοιάζει να είναι μια κατάρα για τον ίδιο το σκηνοθέτη. Ένας άνθρωπος ο οποίος στο παρελθόν συναρμολόγησε πρωτογενείς εικόνες (με κορυφαία στιγμή το «Οργισμένο είδωλο»), σαν κολυμβήθρες, στις οποίες βαπτίζονταν μικροί Χριστοί, με το θρίαμβό τους, τη Σταύρωσή τους και την Ανάστασή τους, μέσα από την κατάκτηση της αυτογνωσίας, έχει φτάσει στην εκτέλεση μιας παραγγελίας (το βιβλίο του Ντένις Λεχέιν) για να ικανοποιήσει τα αφεντικά του, τους αδερφούς Γουάινσταϊν.

Εξ ου και το Νταχάου, το ζοφερό κλίμα του Β’ παγκοσμίου πολέμου κι όλες οι μεταπολεμικές εξελίξεις, βασισμένες πάνω σε ανθρώπινα πειραματόζωα. Άλλωστε, μην ξεχνάμε ότι ο Σκορσέζε είναι «καθολικάρας» και ο ίδιος δήλωσε ότι υπάρχουν 33 σκηνές στο συγκεκριμένο φιλμ, απόλυτα δανεισμένες από την κινηματογραφική ανθολογία. Δυστυχώς, όμως, φαντάζει σαν ένα άτομο που έχασε τα «αβγά και τα πασχάλια» - μια που μιλάμε για Χριστούς και Αναστάσεις -, ακόμη και τη μνημειώδη ικανότητά του να διεγείρει με την κάμερά του σκηνές φαινομενικά κοινότοπες (όπως για παράδειγμα στα «Χρόνια της αθωότητας» και στις «Συμμορίες της Νέας Υόρκης»).

Τώρα έχει απομείνει μόνο η κοινοτοπία του στοχασμού (θέλετε νησί των καταραμένων να είναι η ανθρώπινη ύπαρξη, θέλετε η ίδια η Αμερική, θέλετε το Χόλιγουντ ), το μπουσούλισμα στην ψυχανάλυση και η προσπάθεια να αποκτήσουν όλα αυτά υπόσταση στο χώρο των εικόνων. Παραλήρημα παντού… Κάτι δεν πάει καλά με το μυαλό του αγαπημένου μας Μάρτιν Σκορσέζε !