Διπλωματία «α λά Ερντογάν» στο Νταβός

Απαντώντας στην ερώτηση δημοσιογράφων για το γιατί ταράχτηκε τόσο πολύ, η Εμινέ Ερντογάν είπε διστακτικά: «Μα, επειδή όλα όσα είπε ο Πέρες ήταν ψέματα κι επειδή δεν άφηναν τον πρωθυπουργό να μιλήσει».

Τα συναισθήματά της, όμως, μάλλον οφείλονται στο ότι είδε τον άντρα της να χάνει γι’ άλλη μια φορά την ψυχραιμία του στο βαθμό που θα μπορούσε να κάνει κακό στον εαυτό του, και όχι στα σχόλια του Πέρες.

Οι Τούρκοι ξέρουν καλά ότι ο πρωθυπουργός τους οργίζεται συχνά από τότε που κέρδισε τη μεγάλη νίκη του στις εκλογές του 2007, η οποία του έδωσε την απόλυτη πλειοψηφία στη Βουλή των 550 εδρών.

Θυμώνει με την παραμικρή κριτική και με οποιονδήποτε έχει το κουράγιο να διαφωνήσει μαζί του. Η εριστικότητά που επέδειξε στο Νταβός δεν σταμάτησε εκεί, όπως θα περίμεναν όλοι. Όταν επέστρεψε στην Τουρκία προχθές, επιτέθηκε σε Τούρκους διπλωμάτες που τον επέκριναν ελαφρώς επειδή παραβίασε τους διεθνώς αποδεκτούς κανόνες της διπλωματίας και απευθύνθηκε στον Πέρες με πρόσωπο κόκκινο από θυμό στο δεύτερο ενικό, φωνάζοντας: «Ξέρεις μόνο να σκοτώνεις ανθρώπους!»

«Δεν προέρχομαι από το χώρο της διπλωματίας, αλλά της πολιτικής, κι έτσι δεν ξέρω πολλά για τις αβρότητες αυτών των ‘messieurs’» δήλωσε σε ομιλία του στην Κωνσταντινούπολη, αναφερόμενος υποτιμητικά στο τουρκικό διπλωματικό σώμα.

Ο λόγος για την αγανάκτησή του μπορεί να ήταν τα σχόλια που έκανε νωρίτερα ο Ιλτέρ Τουρκμέν, ένας από τους Τούρκους πρώην υπουργούς Εξωτερικών, που ήταν διπλωμάτης καριέρας, σε κάποιο τουρκικό κανάλι τη βραδιά του Νταβός. «Ο πρωθυπουργός θα μπορούσε να εκφραστεί με καλύτερο τρόπο, αν είχε χρησιμοποιήσει διπλωματική γλώσσα. Θα είχε στριμώξει τον Σιμόν Πέρες. Εξάλλου, η αναφορά του στην Παλαιά Διαθήκη ήταν ακατάλληλη. Θα αναφερόμαστε στο Κοράνι, όταν κάνουμε εξωτερική πολιτική;» είχε αναρωτηθεί ο Τουρκμέν.

Ο πρώην διπλωμάτης αναφερόταν στα τελευταία λόγια του Ερντογάν πριν βγει από το πάνελ, όταν επανέλαβε μια από τις Δέκα Εντολές: «ου φονεύσεις».

Χθες, Τούρκοι πρώην διπλωμάτες που εμφανίστηκαν στην τηλεόραση αντέδρασαν στη συμπεριφορά του Ερντογάν. Ο Εζντέμ Σανμπέρκ δήλωσε ότι δεν ήταν σωστό για τον πρωθυπουργό να μιλήσει τόσο μειωτικά για τους διπλωμάτες της Τουρκίας, «κάποιοι από τους οποίους έχουν θυσιάσει τη ζωή τους υπηρετώντας τη χώρα τους στο εξωτερικό». (Ο Σανμπέρκ αναφερόταν στους Τούρκους διπλωμάτες που δολοφονήθηκαν από την αρμένικη οργάνωση Ασάλα.) «Εξάλλου, εκείνοι [οι διπλωμάτες] δεν περιφέρονταν συνοδευόμενοι από ορδές σωματοφυλάκων», πρόσθεσε αφήνοντας αιχμές για τους δεκάδες αστυνομικούς που συνοδεύουν τον Ερντογάν στις μετακινήσεις του.

Παρόλο που τις σκηνές του Ερντογάν να φωνάζει σε αγρότες που παραπονιούνται για το κόστος των λιπασμάτων και της βενζίνης, τις έχουν πλέον συνηθίσει οι Τούρκοι, το περιστατικό του Νταβός ήταν το πρώτο που έλαβε χώρα ενώπιον της διεθνούς κοινής γνώμης.

Φυσικά, ο Ερντογάν είχε την άμεση υποστήριξη των αραβικών μέσων ενημέρωσης και κάποιων Αράβων πολιτικών, ενώ η δημοφιλία του στην Τουρκία φυσικά με τους παλικαρισμούς του. Ωστόσο, σύμφωνα με τους περισσότερους αναλυτές, ακόμη κι εκείνοι που συνήθως τον υποστηρίζουν αναγνωρίζουν ότι έχει υπονομεύσει το ρόλο της Τουρκίας ως μεσολαβητή στη ζούγκλα της Μέσης Ανατολής –ένα ρόλο που με περηφάνια πρόβαλλε επανειλημμένα στο παρελθόν.

Λίγες μέρες μόνο πριν από το περιστατικό του Νταβός, ο Ερντογάν έστειλε μήνυμα στο νέο πρόεδρο των ΗΠΑ, Μπάρακ Ομπάμα, ζητώντας του να «επαναπροσδιορίσει την τρομοκρατία και τις τρομοκρατικές οργανώσεις στη Μέσα Ανατολή», σύμφωνα με το σχολιαστή της εφημερίδας Ραντικάλ στην Άγκυρα, Μουράτ Γιετκίν. Ο Γιετκίν γράφει ότι η υπεύθυνη Τύπου του Ερντογάν επιβεβαίωσε πως αυτό ήταν το περιεχόμενο του μηνύματος. Ο δημοσιογράφος επίσης αναφέρει ότι ο Ερντογάν προέτρεψε τον Ομπάμα να συμπεριλάβει τη Χαμάς στις ειρηνευτικές συνομιλίες. Και στην ομιλία του στο Νταβός, ο Ερντογάν δήλωσε πως η Χαμάς είναι μια οργάνωση που κέρδισε τις εκλογές και ως τέτοια θα πρέπει να γίνει αποδεκτή από όλα τα κόμματα. Ωστόσο, μέχρι στιγμής έχει αποφύγει να ζητήσει η Χαμάς να μην κάνει χρήση βίας. Η στάση του Ερντογάν ακόμα και πριν από το Νταβός τον έκανε να φαίνεται ως πολιτικός που παίρνει το μέρος της Χαμάς.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Ερντογάν μπερδεύει στη σκέψη του τη δημοκρατία με την εκλογική νίκη. Παρουσιάζεται ως πολιτικός που πιστεύει ότι το να κερδίσει την εντολή να κυβερνά στις εκλογές είναι συνώνυμο με λεύκη κάρτα που σου επιτρέπει να κάνεις ό,τι θέλεις.

Την προηγούμενη εβδομάδα, λόγου χάρη, σε ομιλία του στο κόμμα του στο κοινοβούλιο, ζήτησε από τους υποστηρικτές του (για δεύτερη φορά) να μποϊκοτάρουν τις εφημερίδες που του ασκούν κριτική. Είπε ότι «χρησιμοποιούσε την πρωτοβουλία των πολιτών». Κάποιοι σχολιαστές επισήμαναν ότι ο πρωθυπουργός είτε δεν ξέρει το νόημα της «πρωτοβουλίας των πολιτών» είτε ότι καταφεύγει στη δημαγωγία. Αυτό που εννοούσαν είναι ότι η «πρωτοβουλία των πολιτών» δεν ανήκει στην κυβέρνηση, αλλά σους απλούς πολίτες. Ο Σεντάν Εργκίν, ως επικεφαλής μιας από τις εφημερίδες τις οποίες ο Ερντογάν ζήτησε από τους υποστηρικτές του να μποϊκοτάρουν, σημείωσε για την πρόσφατη εριστικότητα του Τούρκου πρωθυπουργού:

«Και πάλι, αντιμετωπίζουμε έναν κλασικό τριτοκοσμικό αρχηγό που διακατέχεται από αυταρχικές τάσεις, ο οποίος δεν μπορεί να ελέγξει το θυμό του και που θεωρεί ότι δικαιολογείται να φέρεται κατά δημοσιογράφων, λόγω ειδήσεων και φωτογραφιών που δεν του αρέσουν».

Το περιστατικό του Νταβός μπορεί να είναι το πρώτο βήμα για την παρουσίαση του πραγματικού Ταγίπ Ερντογάν στην παγκόσμια κοινή γνώμη. Κανείς δεν πρέπει να πιστεύει ότι η αυλαία έπεσε εκεί.