Μπακογιάννη και Πάγκαλος ζητούν αλλαγές στο εκλογικό σύστημα

Βαθιά κρίση πολιτικής εκπροσώπησης

Της Ντόρας Μπακογιάννη

Ο κόμπος έφτασε στο χτένι. Πολιτική, κομματικό σύστημα και πρόσωπα αμφισβητούνται από τους πολίτες. Οι κατηγορίες, με ή χωρίς στοιχεία, για αδιαφανείς σχέσεις με ΜΜΕ και ισχυρούς επιχειρηματικούς παράγοντες, για «μαύρο» πολιτικό χρήμα, για πελατειακές εξαρτήσεις, κάνουν πιο βαθιά και ευρεία την κρίση αντιπροσώπευσης. Χρειάζονται, πλέον, γενναίες και δραστικές θεσμικές πρωτοβουλίες.

Ριζική τομή στο πεδίο των θεσμών είναι η υιοθέτηση ενός νέου εκλογικού συστήματος. Εδώ και πολλά χρόνια, από τα μέσα της δεκαετίας του ’90, υποστηρίζω την υιοθέτηση μιας προσαρμογής του γερμανικού εκλογικού συστήματος στην ελληνική πραγματικότητα. Ενα σύστημα στο οποίο η εκλογή των βουλευτών προκύπτει αφενός σε μονοεδρικές (ή ολιγοεδρικές) εκλογικές περιφέρειες και αφετέρου σε ευρύτερες διοικητικές περιφέρειες ή (στην επικράτεια) με εκλογικό κατάλογο. Ο νόμος θα πρέπει να ορίζει πόσες έδρες αντιστοιχούν στις μονοεδρικές (ή ολιγοεδρικές) και πόσες στις περιφέρειες (ή την επικράτεια). Θεμελιώδης πρόβλεψη, στη δική μου λογική, είναι ότι το νέο σύστημα οφείλει να εξασφαλίζει ισχυρή αυτοδύναμη κυβέρνηση και τη μεγαλύτερη δυνατή αναλογική αντιπροσώπευση όλων των δυνάμεων του πολιτικού φάσματος. Αυτή είναι η βασική του φιλοσοφία.

Η λειτουργία ενός τέτοιου εκλογικού συστήματος θα οδηγήσει σε ενίσχυση του ρόλου και του κύρους του βουλευτή. Στη μονοεδρική (ή ολιγοεδρική) περιφέρεια ο πολιτικός θα έχει άμεση επικοινωνία και επαφή με τον πολίτη. Θα μπορεί να έχει καλύτερη γνώση των θεμάτων που τους απασχολούν και το σημαντικότερο να επιδιώκει να έχει πιο ενεργό και αποφασιστικό ρόλο στη χάραξη πολιτικών και στην προώθηση λύσεων για τα προβλήματα της περιφέρειάς του.

Η άμεση επαφή που μπορεί να έχει ο πολιτικός με τον πολίτη, στις πολλές μικρές περιφέρειες, εκ των πραγμάτων φέρνει τον δραστικό περιορισμό του διαμεσολαβητικού ρόλου των ΜΜΕ. Οι πολίτες θα έχουν άμεση γνώση για το έργο και την απόδοση του βουλευτή. Ο πολιτικός λογοδοτεί απευθείας στους πολίτες.

Το επισημαίνω αυτό, έχοντας στην πολιτική μου πορεία τόσο την εμπειρία της δύσκολης μονοεδρικής περιφέρειας της Ευρυτανίας όσο και αυτήν της σκληρά ανταγωνιστικής, της Α΄ Αθηνών στην οποία εκλέγομαι τώρα. Εχοντας δε το προνόμιο να μην έχω στερηθεί των δυνατοτήτων πρόσβασης στα ΜΜΕ.

Ο δραστικός περιορισμός της ρυθμιστικής πολιτικής παρέμβασης των ΜΜΕ και του μεγέθους των εκλογικών περιφερειών σπάει την εξάρτηση των πολιτικών από το πολιτικό χρήμα. Ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας. Είναι προφανές ότι οι μεγάλες εκλογικές περιφέρειες που υπάρχουν σήμερα επιβάλλουν και μεγαλύτερες δαπάνες. Και αυτό οδηγεί στην υποκρισία και στην αδιαφάνεια που επικρατεί σήμερα γύρω από το πολιτικό χρήμα, το «μαύρο» χρήμα, τις εκλογικές δαπάνες κομμάτων και πολιτικών οι οποίες υπερβαίνουν κατά πολύ, μερικές φορές, τα επίσημα ποσά που επιβάλλει ο σημερινός νόμος.

Το σημαντικότερο πλεονέκτημα από τη θέσπιση του μικτού εκλογικού συστήματος είναι ότι θα αποτελέσει τον καταλύτη για την αναζωογόνηση σημαντικών θεσμών και λειτουργιών του δημοκρατικού μας πολιτεύματος. Για την εφαρμογή μέτρων που ενισχύουν τη διαφάνεια, τον έλεγχο, τη λογοδοσία. Και το πιο ελπιδοφόρο είναι ότι θα επιτρέψει την ανανέωση του πολιτικού προσωπικού και την προσέλκυση νέων προσώπων στην πολιτική. Τόσο οι μονοεδρικές (ή ολιγοεδρικές) περιφέρειες όσο και η ύπαρξη εκλογικού καταλόγου για την επικράτεια (ή την ευρεία περιφέρεια) ανοίγουν τον δρόμο για να διεκδικήσουν συμμετοχή στα πολιτικά δρώμενα νέοι άνθρωποι, άφθαρτες δυνάμεις που αποστασιοποιούνται σήμερα από την πολιτική, λόγω των συνθηκών «αρένας» που επικρατούν στον δημόσιο πολιτικό χώρο.

Δεν υποτιμώ ούτε υποβαθμίζω τις δυσκολίες που έχει για το πολιτικό σύστημα η μετάβαση σε έναν τέτοιο εκλογικό νόμο. Η υιοθέτηση μιας ελληνικής εκδοχής του γερμανικού συστήματος είναι ένα σύνθετο και δύσκολο εγχείρημα. Για να πετύχουμε απαιτείται η συνεργασία όλων των πολιτικών δυνάμεων. Μια έντιμη, καθαρή συνεννόηση, που θα σέβεται την κοινωνική επιρροή όλων των χώρων όπως είναι της Αριστεράς. Ο καθορισμός τόσο των μονοεδρικών (ή ολιγοεδρικών) όσο και των ευρύτερων περιφερειών θα αποτελέσει ακανθώδες και δυσεπίλυτο πρόβλημα. Παράλληλα, τα κόμματα οφείλουν να αντιληφθούν την ευκαιρία που θα έχουν μπροστά τους, να αναβαθμίσουν τις εσωκομματικές δημοκρατικές διαδικασίες, να βελτιώσουν τον τρόπο λειτουργίας τους και να περιορίσουν την αρχηγική τους δομή.

Η καθιέρωση ενός εκλογικού συστήματος με τις παραπάνω προδιαγραφές δεν αποτελεί τη λύση στην κρίση της πολιτικής. Δεν είναι πανάκεια, θα συμβάλλει όμως στην αντιμετώπιση πολλών προβλημάτων. Η υιοθέτησή του απαιτεί δύο μεγάλες μεταρρυθμίσεις: Της διοικητικής και περιφερειακής αναδιοργάνωσης του κράτους που θα στηρίζεται στην αιρετή περιφέρεια ως ο δεύτερος βαθμός αυτοδιοίκησης της χώρας. Και ένα σύγχρονο θεσμικό πλαίσιο για το πολιτικό χρήμα που θα στηρίζεται στην πλήρη διαφάνεια και στην ονομαστικοποίηση όλων των οικονομικών πόρων των κομμάτων και των πολιτικών.

Στην απαιτητική εποχή μας, επιβάλλεται πλέον να αναζητήσουμε νέα και σύγχρονα μέσα για την εμπέδωση της διαφάνειας, για την ανανέωση της σχέσης πολίτη και πολιτικής, για την αναζωογόνηση της δημοκρατίας μας.

Ο σταυρός είναι η ρίζα της φαυλοκρατίας



Του Θεόδωρου Πάγκαλου

Το κίνητρο για τις σκέψεις που θα ακολουθήσουν είναι η αποστροφή του υπογράφοντος προς τον σταυρό προτίμησης. Αυτές τις μέρες όλο το πολιτικό προσωπικό έχει μέλημα την προσωπική επανεκλογή, η Βουλή και τα yπουργεία βαθμιαία εγκαταλείπονται και τα καφενεία γεμίζουν. Είναι ίσως ευκαιρία να προβληματιστούμε για τις συνέπειες του συστήματος.

Ο σταυρός προτίμησης είναι το θεμέλιο του πελατειακού κράτους, η ρίζα της φαυλοκρατίας. Οσο υπάρχει το σύστημα αυτό ούτε διοίκηση θα αποκτήσουμε ούτε κόμματα ιδεών. Οι αυταπάτες πολλών από εμάς που θεώρησαν ότι με τον νόμο Πεπονή θα καταργηθεί το ρουσφέτι έχουν διαψευστεί. Οι πιέσεις μεταφέρθηκαν στον δημόσιο τομέα γενικότερα και όταν και εκεί υπήρξαν περιορισμοί, άρχισαν οι πιέσεις για διορισμούς σε ιδιωτικές επιχειρήσεις, εξαναγκάζοντας τους πολιτευομένους να προσφύγουν σε σχέσεις εξάρτησης με επιχειρηματίες, προφανώς εξαργυρώσιμες στο μέλλον.

Τον διορισμό αντικατέστησαν με την ίδια εκβιαστική ικανότητα δευτερογενή ρουσφέτια: μεταθέσεις και προαγωγές και κυρίως η μετάθεση στρατευσίμων σε θέσεις λούφας κοντά στον τόπο καταγωγής. Συνεχίστηκαν και εντάθηκαν οι πιέσεις για ρυθμίσεις παράνομες ιδιαίτερα στους τομείς που νοσούν όπως η πολεοδομία, ενώ ακόμα και οι ανθρώπινες στιγμές όπως μια ασθένεια γίνονται αφορμή πιέσεων για να εξασφαλιστεί ευνοϊκή μεταχείριση στο νοσοκομείο.

Είχε βεβαίως γίνει η απόπειρα κατάργησης του σταυρού προτίμησης το 1985 από το ΠΑΣΟΚ. Το αποτέλεσμα ήταν όμως ότι με σπάνιες εξαιρέσεις επανεξελέγη η Βουλή του 1981. Με το σύνθημα της «ανανέωσης» παλαιοί και δοκιμασμένοι φαυλοκράτες κεντρώας προέλευσης και αναρριχώμενοι επαναστάτες της γενιάς του Πολυτεχνείου έπεισαν τον Ανδρέα Παπανδρέου να επαναφέρει τον σταυρό.

Ετσι, ο σταυρός προτίμησης επανήλθε. Η παρέμβαση Μητσοτάκη με την πολυσταυρία ενίσχυσε τον φαυλοκρατικό χαρακτήρα του συστήματος. Οι κατεστημένοι «βαρώνοι» εισήγαγαν νέους ελεγχόμενους υποψηφίους και συμμάχους για την παγίωση της κατάστασης.

Σήμερα χρειαζόμαστε ένα νέο εκλογικό σύστημα που θα εξασφαλίζει:

- Την κατάργηση του σταυρού προτίμησης.

- Την καθοριστική συμμετοχή του πολίτη.

- Τη μεγαλύτερη δυνατή ισότητα ανάμεσα στους ψηφοφόρους.

- Τη δυνατότητα σχηματισμού σταθερής κυβερνητικής πλειοψηφίας.

- Την αυτονομία του πολιτικού προσωπικού από τους χρηματοδότες.

- Τη συνέχεια και αξιοποίηση της πείρας.

- Την ανανέωση και το άνοιγμα στην κοινωνία.

- Την αίσθηση της ανακλητότητας.

- Την προσωπική σχέση του βουλευτή με το εκλογικό σώμα.

- Την αποδέσμευση των υπουργών από τη μικροκομματική εξάρτηση.

Προτείνουμε την εκλογή εκατό βουλευτών από ένα κομματικό κατάλογο υποψηφίων, με απόλυτα απλή αναλογική. Για τις εναπομένουσες διακόσιες έδρες, μονοεδρικές περιφέρειες, με δύο γύρους. Στον πρώτο γύρο θα απαιτείτ,αι απόλυτη πλειοψηφία των ψηφισάντων ενώ στον δεύτερο γύρο η ψηφοφορία θα είναι μεταξύ των δύο πρώτων. Το σύστημα υπάρχει και εφαρμόζεται με αρκετή επιτυχία στην Γαλλία.

Οι υποψήφιοι θα αναδεικνύονται από εσωκομματικές διαδικασίες που ελεύθερα θα υιοθετεί το κάθε κόμμα. Πρέπει να πάψει η κηδεμονία του λαού, άμεσα ή έμμεσα. Να βγούμε από τη φάση του δημοκρατικού πατερναλισμού.

Στον πρώτο γύρο, σε ένα τέτοιο σύστημα εκφράζεται με ελευθερία η κάθε ιδιομορφία και ιδιαιτερότητα. Στον δεύτερο γύρο εξυπηρετείται η σκοπιμότητα δημιουργίας σταθερής κυβερνητικής πλειοψηφίας γύρω από προγράμματα και αρχές που θα οδηγούν ή σε πολυκομματικές κυβερνήσεις ή σε μονοκομματική κυβέρνηση με ευρύτερη στήριξη.

Η ισότητα όμως μεταξύ των πολιτών δεν ανατρέπεται κυρίως από το εκλογικό σύστημα, αντίθετα με όσα διατυμπανίζουν τα μικρά κόμματα. Η θεμελιώδης αυτή συνταγματική επιταγή υπονομεύεται από την αναντιστοιχία των εκλογικών περιφερειών με τον πραγματικό πληθυσμό. Η εμμονή στην παράδοση ότι κάθε νομός πρέπει να αντιστοιχεί σε μία εκλογική περιφέρεια οδηγεί στο αποτέλεσμα η ψήφος τριών πολιτών στην περιφέρεια Αττικής να αντιστοιχεί σε μία ψήφο στην Κεφαλληνία, στη Σάμο ή στην Ευρυτανία.

Οι νέες μονοεδρικές εκλογικές περιφέρειες που προτείναμε θα έχουν με ελάχιστες διαφορές τον ίδιο πληθυσμό.

Το πολιτικό μας σύστημα έχει περιέλθει σε βαθιά ανυποληψία. Βασικό στοιχείο του είναι βέβαια το εκλογικό σύστημα. Η έλλειψη εκτίμησης του πολίτη για τον βασικότερο θεσμό της δημοκρατίας που είναι το Κοινοβούλιο είναι ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια της πολιτείας.