Διεθνής ημέρα για την Εξάλειψη της Δουλείας

Το κίνημα για την κατάργηση της δουλείας και τη χειραφέτηση των σκλάβων στην ήπειρο της Ευρώπης και της Αμερικής άρχισε να παίρνει ουσιαστική μορφή τον 18ο αιώνα, όταν ορθολογιστές διανοούμενοι του Διαφωτισμού άσκησαν κριτική για τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων των ανθρώπων. Αν και το αίσθημα κατά της δουλείας ήταν αρκετά διαδεδομένο στα τέλη του αιώνα, ελάχιστο έως ανύπαρκτος ήταν ο αντίκτυπός του στα κέντρα δουλεμπορίου.

Η μεγάλη Βρετανία απαγόρευσε την εισαγωγή σκλάβων από την Αφρική και οι ΗΠΑ ακολούθησαν το 1808. Υπολογίζεται ότι από τον 15ο μέχρι τον 18ο αιώνα μεταφέρθηκαν στην βόρεια Αμερική, κεντρική Αμερική και νότια Αμερική πάνω από 20.000.000 Αφρικανοί. Οι βρετανικές Δυτικές Ινδίες απαγόρευσαν τη δουλεία το 1827 και 15 χρόνια αργότερα έκαναν το ίδιο και οι γαλλικές αποικίες. Θα περνούσαν ωστόσο δεκαετίες για να πάψουν να υπάρχουν σκλάβοι, παρά το γεγονός ότι απαγορεύθηκε το ξερίζωμα και η μεταφορά ανθρώπων για εργασία προς όφελος των δυνατών κρατών.

Στις ΗΠΑ, η δουλεία απαγορεύθηκε ουσιαστικά το 1865, μετά τον Εμφύλιο πόλεμο. Στη Λατινική Αμερική απαγορεύθηκε από την εποχή των πολέμων της Ανεξαρτησίας (1810-1822) αλλά η απάνθρωπη πρακτική συνεχίστηκε στη Βραζιλία έως τα τέλη του 19ου αιώνα. Σε πολλές αφρικανικές και χώρες του μουσουλμανικού κόσμου η δουλεία συνέχισε επίσημα έως και τον 20 αιώνα.

Στην Ελλάδα, μετά την Επανάσταση και τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα, στο Σύνταγμα του 1822, του 1823 και του 1844 ορίζεται ότι «εις την ελληνική επικράτειαν ούτε πωλείται ούτε αγοράζεται άνθρωπος. Αργυρώνητος δε παντός γένους και πάσης θρησκείας, άμα πατήσας το Ελληνικό έδαφος, είναι ελεύθερος και από τον δεσπότην αυτού ακαταζήτητος». Στο σημερινό Σύνταγμα, αρ.22, ορίζεται ότι «οποιαδήποτε μορφή αναγκαστικής εργασίας απαγορεύεται» και «η εργασία αποτελεί δικαίωμα και προστατεύεται από το Κράτος, που μεριμνά για τη δημιουργία συνθηκών απασχόλησης όλων των πολιτών και για την ηθική και υλική εξύψωση του εργαζόμενου αγροτικού και αστικού πληθυσμού. Όλοι οι εργαζόμενοι, ανεξάρτητα από φύλο ή άλλη διάκριση, έχουν δικαίωμα ίσης αμοιβής για παρεχόμενη εργασία ίσης αξίας.»

Αν και παγκοσμίως η δουλεία έχει απαγορευθεί, ανεπίσημα συνεχίζεται μέχρι σήμερα, με τουλάχιστον 24.000.000 ανθρώπων να ζουν σε καθεστώς δουλείας, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, ή 100.000.000 σύμφωνα με τις οργανώσεις υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.



Ορισμένα από τα σύγχρονα ονόματα της δουλείας:



Trafficking: πρακτική με την οποία δελεάζονται, παραπλανώνται ή εξαναγκάζονται να αφήσουν τις εστίες τους και στη συνέχεια υποχρεώνονται να εργαστούν με ελάχιστη ή καθόλου αμοιβή. Το Πρωτόκολλο του Παλέρμο, του 2003, που ορίζει και απαγορεύει το Trafficking υπέγραψαν 117 χώρες του κόσμου. Τα Ηνωμένα Έθνη υπολογίζουν τα θύματα του trafficing σε περίπου 12.000.000 ετησίως.

Παιδική εργασία: Ανήλικα παιδιά εξαναγκάζονται σε εργασία, για ελάχιστη ή καθόλου αμοιβή, και υφίστανται συνθήκες και καταστάσεις ακατάλληλες για την ηλικία τους, ενώ δεν λαμβάνουν, στην συντριπτική πλειοψηφία, την μόρφωση και την ψυχαγωγία που απολαμβάνουν οι ελεύθεροι συνομήλικοί τους. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία των διεθνών οργανισμών, πάνω από 73.000.000 παιδιά, ηλικίας 10-14 ετών, είναι αναγκασμένα να εργάζονται.

Σεξουαλική δουλεία: περιλαμβάνει διάφορες πρακτικές, όπως τη σεξουαλική εκμετάλλεση του θύματος από ένα άτομο, την υποχρεωτική εκπόρνευση, την πώληση για γάμο κ.α.. Από τη φύση της η δουλεία σημαίνει ότι ο σκλάβος είναι de facto στη διάθεση του ιδιοκτήτη του για σεξ. Μάλιστα στις περισσότερες κοινωνίες, η συνουσία με δούλο δεν θεωρείτο μοιχεία. Η σεξουαλική δουλεία είναι απαγορευμένη παγκοσμίως αλλά εξακολουθεί να είναι ένα είδος εκμετάλλευσης του συνανθρώπου που σημειώνει σταθερά άνθιση, με τις εκτιμήσεις για τα θύματα ετησίως να κινούνται από μερικές εκατοντάδες χιλιάδες, έως δεκάδες εκατομμύρια.

Δουλεία λόγω καταγωγής: σε ορισμένες χώρες, κυρίως της Αφρικής, η ιδιότητα του σκλάβου μπορεί να περάσει από τη μία γενιά στην άλλη, φτάνοντας σε βάθος αιώνων. Μπορεί ο σκλάβος να είχε κάποιο χρέος για το οποίο υποθήκευσε τον εαυτό του και την οικογένειά του, ή απλά να είχε την ατυχία να γεννηθεί στην κάστα των δούλων. Τα θύματα αυτής της μορφής δουλείας υπολογίζονται στα 4.000.000 περίπου παγκοσμίως.

Καταναγκαστική εργασία: Τα 12 με 13 εκατ. άτομα παγκοσμίως που εξαναγκάζονται με κάποιο τρόπο να εργαστούν για όφελος τρίτου, με ελάχιστη ή και καθόλου αμοιβή και συνήθως υπό απειλή βίας για τους ίδιους ή τους οικείους τους , υπολογίζεται ότι αποφέρουν οικονομικά κέρδη ύψους 31.6 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως.