«Η αναδιάταξη θα καταστρέψει τον ερευνητικό ιστό της χώρας»

Ο Άρχων Νοτάριος

ιστάμενος επί των ερειπίων της Έρευνας

ατενίζει το βουλευτικό έδρανο

Ο Φίλιππος Τσαλίδης γεννήθηκε το 1953. Κατάγεται από τις Σάπες του νομού Ροδόπης, αλλά από το 1982 εγκαταστάθηκε στη Ξάνθη. Σπούδασε ηλεκτρονικός μηχανικός στην Ιταλία και το 1992 εξελέγη καθηγητής της Πολυτεχνικής Σχολής Ξάνθης, ενώ διετέλεσε και αντιπρύτανης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου (1997 – 2003). Σε κάποια στιγμή (για αδιευκρίνιστους λόγους) τιμήθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο με τον τίτλο «Άρχων Νοτάριος του Οικουμενικού Θρόνου», τον οποίο προβάλει με δίκαιη υπερηφάνεια σε όλα του τα βιογραφικά σημειώματα.

Ποτέ δεν έκρυψε τις πολιτικές του πεποιθήσεις και φιλοδοξίες. Μέλος της Γραμματείας Νέων Τεχνολογιών και Πληροφορικής της Ν.Δ. και του επιστημονικού συμβουλίου του Ινστιτούτου «Κωνσταντίνος Καραμανλής», στις ευρωεκλογές του 1999 τοποθετήθηκε στην 12η θέση του ψηφοδελτίου, ενώ συμμετείχε (χωρίς επιτυχία) και στις βουλευτικές εκλογές του 2000. Αλλά το 2004, όταν η παλίρροια των πολιτικών εξελίξεων έδωσε την πλειοψηφία στη Ν.Δ. και δύο έδρες στην Ξάνθη, εξελέγη επιτέλους βουλευτής.

Κατά την προεκλογική του εκστρατεία το 2007, οραματίζεται, μεταξύ των άλλων, τη μεταφορά στην Ξάνθη της έδρας της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, την ίδρυση νέων Τμημάτων της Πολυτεχνικής Σχολής και μιας νέας Σχολής Θετικών Επιστημών, πάντοτε στην Ξάνθη [βλ. Φίλιππος Τσαλίδης, «Μια Νέα Τετραετία Γεμάτη Οράματα», http://www.tsalidis.gr/sxan.html].

Παρ’ όλα αυτά, στις εκλογές της 16ης Σεπτεμβρίου 2007, οι συμπατριώτες του δεν επιβράβευσαν τους οραματισμούς του, με αποτέλεσμα να μην εκλεγεί βουλευτής (σε αντίθεση με τον βασικό εσωκομματικό του αντίπαλο κ. Αλέξανδρο Κοντό, ο οποίος μάλιστα έλαβε υπερδιπλάσιο αριθμό ψήφων και επιπλέον αναβαθμίστηκε από υφυπουργός σε υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης).

ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

Όμως ο πανεπιστημιακός κ. Τσαλίδης ήρθε στην πολιτική για να μείνει και η ήττα του 2007 μετατράπηκε σε αφετηρία ανασύνταξης των δυνάμεων, εν όψει της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης. Όπως συμβαίνει συχνά με αρκετούς αποτυχόντες πολιτευτές των κομμάτων εξουσίας, λίγους μήνες αργότερα (3 Ιουλίου 2008) τοποθετήθηκε σε μια διοικητική θέση, αναλαμβάνοντας τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ) του υπουργείου Ανάπτυξης.

Το πόστο αυτό του εξασφαλίζει τη δυνατότητα να προσφέρει επιτέλους χειροπιαστό έργο (και) στην ιδιαίτερη πολιτική του περιφέρεια, αποδεικνύοντας ότι, όταν του δοθεί η ευκαιρία, μπορεί να μετατρέψει τα λόγια σε πράξεις. Το πρόβλημα είναι ότι η θέση του ΓΓΕΤ δεν προσφέρεται για την προώθηση ούτε της μεταφοράς της έδρας της Περιφέρειας (αρμοδιότητας του Υπουργείου Εσωτερικών), ούτε της ίδρυσης πανεπιστημιακών τμημάτων και σχολών (αρμοδιότητας του Υπουργείου Παιδείας). Συνεπώς απαιτείται μια προσαρμογή των «οραμάτων» στις δυνατότητες.

Προτού καν κλείσει τρεις μήνες στη νέα του θέση (και πριν καλά-καλά ενημερωθεί για το αντικείμενο της υπηρεσίας του) ο νέος ΓΓΕΤ κάνει την πρώτη του κίνηση. Στις 26 Σεπτεμβρίου 2008, οι Ξανθιώτες πληροφορούνται ότι ο συμπατριώτης τους «χτυπά» (όπως παρατηρεί χαρακτηριστικά η τοπική εφημερίδα Εμπρός) «με τρεις στοχευμένες παρεμβάσεις: την ίδρυση του Κέντρου Ερευνών Θράκης, την ένταξη της Ξάνθης στους 5 περιφερειακούς πόλους καινοτομίας και το Τεχνολογικό Πάρκο Ξάνθης».

Βέβαια, σε αντίθεση με τη δημιουργία πανεπιστημιακών σχολών, οι όροι «κέντρα ερευνών», «πόλοι καινοτομίας» και «τεχνολογικά πάρκα» είναι λιγότερο «πιασάρικοι» και μάλλον δυσνόητοι στο τοπικό (αλλά και σε κάθε μη ειδικό) ακροατήριο, τι να κάνουμε όμως; Αυτά βρεθήκαμε να διαχειριζόμαστε, αυτά δίνουμε! Εγκαινιάζεται λοιπόν μια τοπική εκστρατεία ενημέρωσης με αλλεπάλληλες συσκέψεις, συνεντεύξεις και σχετική αρθρογραφία στον φιλικό τύπο, ώστε να εκλαϊκευτεί και να αναδειχθεί η σημασία της προσφοράς, που πρόκειται «να δώσει ώθηση στην τεχνολογική ανάπτυξη αλλά και παράλληλα ν’ ανοίξει θέσεις εργασίας!» (το θαυμαστικό στο πρωτότυπο, βλ. «Εμπρός» Ξάνθης, 26.9.2008).

Σε ειδικές συναντήσεις αναλύεται η σημασία των «Τεχνολογικών και Επιστημονικών Πάρκων», στην «μετατροπή των αποτελεσμάτων έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης σε επιχειρηματική δράση και απασχόληση» και η συνεπαγόμενη «ωφελιμότητα για τον τόπο» (βλ.Νομαρχία Ξάνθης, 14.11.2008, «Παρουσίαση Τεχνολογικών και Επιστημονικών Πάρκων»).

«Σύντομα οι πρώτες ευχάριστες ανακοινώσεις» αναγγέλλουν οι πηχυαίοι τίτλοι, βεβαιώνοντας ότι «μέσα στον Οκτώβριο αναμένεται να είναι έτοιμος ο Γενικός Γραμματέας Έρευνας και Τεχνολογίας του υπουργείου Ανάπτυξης, κ. Φίλιππος Τσαλίδης» για να ανακοινώσει τις δράσεις του υπουργείου του στη Θράκη. Ειδικότερα για το «Αναπτυξιακό Ερευνητικό Κέντρο Θράκης», με έδρα την Ξάνθη, αναμένεται ότι «μέχρι το τέλος του 2008 θα υπάρξουν θετικές εξελίξεις και σχετικές εξαγγελίες από τον πρωθυπουργό» (βλ. «Αγώνας» Ξάνθης, 3.10.2008).

Η ΕΞΑΓΓΕΛΙΑ ΤΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΘΡΑΚΗΣ

Επιτέλους η μεγάλη μέρα φθάνει στις 25 Νοεμβρίου 2008 όταν (όπως είχε προαναγγείλει ο ΓΓΕΤ σε συνέντευξή του που είχε μεταδοθεί από το Δημοτικό Ραδιόφωνο Ξάνθης, δώδεκα ημέρες νωρίτερα ), το ΕΣΕΤ (δηλαδή το Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας και Τεχνολογίας, του οποίου τα μέλη διορίζονται από την κυβέρνηση και αποτελεί το ανώτατο γνωμοδοτικό όργανο της πολιτείας για τη χάραξη της ερευνητικής πολιτικής) ενέκρινε την ίδρυση του Ερευνητικού Κέντρου Θράκης, με έδρα την Ξάνθη. Τα δημιουργούμενα Ινστιτούτα του νέου Ερευνητικού Κέντρου είναι 6, τα εξής:

Ινστιτούτο Επιστήμης & Τεχνολογίας Περιβάλλοντος-Ενέργειας (έδρα Ξάνθη)

Ινστιτούτο Διοίκησης Καινοτομίας, Τεχνολογίας & Επιχειρηματικότητας (έδρα Ξάνθη)

Ινστιτούτο Αειφόρου Αγροτικής Ανάπτυξης (έδρα Ορεστιάδα)

Ινστιτούτο Βιοϊατρικών Ερευνών (έδρα Αλεξανδρούπολη)

Ινστιτούτο «Ευ ζην» (έδρα Κομοτηνή)

Ινστιτούτο Περιφερειακής και Διαπολιτισμικής Ανάπτυξης. (έδρα Κομοτηνή).

Η σχετική εισήγηση στο ΕΣΕΤ συντάχθηκε από ομάδα καθηγητών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης (υπό τον Πρύτανη Κωνσταντίνο Σιμόπουλο), αποτελούμενη από τους Β. Τσιχριντζή, Ι. Ανδρεάδη, Γ. Βασιλείου, Α. Καραγιαννάκη, Γ. Μαυρομάτη, Β. Τουρασή και Δ. Χιόνη.

Σημειώνει χαρακτηριστικά στις 29.11.2008, ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης Θέμης Λαζαρίδης: «Δηλαδή, το μοντέλο ‘κάθε πόλη και πανεπιστήμιο, κάθε χωριό και ΤΕΙ’ επεκτείνεται και στα ερευνητικά κέντρα. Αυτό ενέκρινε, και μάλιστα ομόφωνα, το ΕΣΕΤ; Είναι σοβαροί ή υποκύπτουν σε πολιτικές πιέσεις;»

(βλ.http://greekuniversityreform.wordpress.com/2008/11/).

Πολλά ακούστηκαν έκτοτε για τη διαδικασία έγκρισης αυτού του σχεδίου από το ΕΣΕΤ (ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη ότι ανάλογο σχέδιο είχε απορριφθεί πανηγυρικά από το ίδιο αυτό ΕΣΕΤ –με την αυτή σύνθεση- ενάμιση χρόνο πριν, τον Ιανουάριο του 2007 ).

Η σχετική φημολογία, όπως διατυπώθηκε και σε σχετικά blogs, επέμενε ότι «η εισήγηση ήρθε έτοιμη για υπογραφές» από τον πρόεδρο του ΕΣΕΤ Δημήτριο Νανόπουλο και «δεν ετίθετο θέμα να αρνηθεί κάποιο μέλος, ή να θελήσει να το συζητήσουν», είχε αφεθεί δε να πλανάται η εντύπωση ότι «επρόκειτο για ένα κέντρο που θα ιδρυθεί… στην Βόρεια Ήπειρο!!!»

[Βλ. μακρά συζήτηση στα blogs http://malvumaldit.wordpress.com/2008/11/26/yet-another-regional-researc... και http://greekuniversityreform.wordpress.com/2008/11/].

Το νέο διοχετεύθηκε στα τοπικά μέσα πριν καν συμπληρωθεί μια ώρα από τη λήξη της συνεδρίασης του οργάνου, με τη διαβεβαίωση ότι «το επόμενο βήμα που απομένει για την ουσιαστική έναρξη της υλοποίησης του έργου είναι η προώθηση προς υπογραφή του σχετικού Προεδρικού Διατάγματος». Τη μεθεπομένη έσπευδε επιτόπου και ο ίδιος ο ΓΓΕΤ προκειμένου «να τοποθετηθεί για τις πρόσφατες θετικές εξελίξεις».

Ωστόσο, όπως σημειώνει καυστικά και ο δημοσιογράφος Δήμος Μπακιρτζάκης, «η επιτυχής έκβαση ενός έργου έχει πολλούς πατεράδες, εν αντιθέσει με την αποτυχία που κατά γενική ομολογία παραμένει ορφανή». Ένα 24ωρο μετά την επιτυχία στο ΕΣΕΤ, ο περιφερειάρχης Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης Δημήτριος Σταμάτης (έτερος αποτυχών υποψήφιος βουλευτής που επιβραβεύθηκε με θέση γενικού γραμματέα και παλιός υπαρχηγός του Σαμαρά στην αλήστου μνήμης «Πολιτική Άνοιξη») εκδίδει διθυραμβικό δελτίο τύπου (με κατακλείδα «Το μέλλον ανήκει στην Περιφέρειά μας»), στο οποίο τονίζει ότι «δώσαμε μια μάχη για την Περιφέρεια και την κερδίσαμε, με αποφασιστικότητα, μεθοδικότητα και συνεργασία» και ευχαριστώντας τον πρόεδρο και τα μέλη του ΕΣΕΤ, τον πρύτανη και τους καθηγητές του Δημοκρίτειου (πουθενά ο κ. Τσαλίδης!).

«Θίχτηκε, ο κ. Τσαλίδης και εξέδωσε δικό του δελτίο Τύπου στην εκλογική του περιφέρεια, επαινώντας τις δικές του ενέργειες», αναφέρει δηκτικά ο κ. Μπακιρτζάκης: «Μήπως κάποιος άλλος θα στείλει και ένα τρίτο δελτίο Τύπου για να μάθουμε την πλήρη αλήθεια;» Σύμφωνα λοιπόν με τις δηλώσεις του κ. Τσαλίδη, εκτός από τα εξαγγελθέντα 6 Ινστιτούτα, το Ερευνητικό Κέντρο σε πλήρη λειτουργία θα διαθέτει και άλλα δύο Ινστιτούτα στην Ξάνθη, «το Ινστιτούτο ‘Αθηνά’ και την Μονάδα Διαστήματος». Σύνολο δηλαδή στην Ξάνθη η έδρα του Ε.Κ. (σε ανακαινισμένη καπναποθήκη) και 4 ινστιτούτα.

Ένα «μελανό» σημείο είναι ότι τα επίσημα ντοκουμέντα του ΕΣΕΤ επιμένουν να ονομάζουν το νέο ερευνητικό κέντρο «Ε.Κ.Α.ΜΑ.Θ» και όχι «Ε.Κ.Θ.» (δηλαδή Ε.Κ. Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης και όχι σκέτο Θράκης, αν και όλα τα προγραμματισμένα Ινστιτούτα προβλέπεται πράγματι να δημιουργηθούν στη Θράκη).

Η προσπάθεια εκλαΐκευσης της νέας προσφοράς του κ. Τσαλίδη συνεχίστηκε με περιφερειακές εκδηλώσεις (που σημειωτέον χρηματοδοτούνταν συχνά με ευρωπαϊκά κονδύλια του Υπουργείου Ανάπτυξης, όπως η λαμπρή ενημερωτική ημερίδα της ΓΓΕΤ, στις 26.1.2009 στο ξενοδοχείο «Ελισσώ» της Ξάνθης, με ομιλητή τον ίδιο καιαντικείμενο «Τεχνολογίες Πληροφορίας & Επικοινωνιών και Ερευνητικές Υποδομές» ).

Φυσικά, πρόκειται για μια άνευ προηγουμένου απόπειρα εξαπάτησης του Ξανθιώτικου λαού: Ο κ. Τσαλίδης αποκρύπτει ότι καμία επίπτωση στην ανάπτυξη της περιοχής δεν πρόκειται να προέλθει από τα ερευνητικά κέντρα. 'Οχι μόνο δεν πρόκειται "ν’ ανοίξουν θέσεις εργασίας" (φυσικά), αλλά ούτε καν δωμάτια προς ενοικίαση δεν θα χρειασθούν, αφού οι θέσεις έχουν μοιραστεί εκ των προτέρων και οι ερευνητές είναι προεπιλεγμένοι συνάδελφοί του από το "Δημοκρίτειο", που ήδη διαμένουν εκεί (ο πλήρης κατάλογός τους έχει κατατεθεί στο ΕΣΕΤ).

Ο ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΚΑΙ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ

Στο μεταξύ μια νέα εξέλιξη ανατρέπει το τοπικό πολιτικό τοπίο στην Ξάνθη, αναπτερώνοντας τις ελπίδες του κ. Τσαλίδη. Με μια από μακρού προαναγγελθείσα κίνηση, ο πρωθυπουργός ανασχηματίζει την κυβέρνηση, απομακρύνοντας τους υπουργούς που «είχαν εμπλακεί στην υπόθεση της Μονής Βατοπεδίου», μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται ο τοπικός εσωκομματικός αντίπαλος του και υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης Αλέξανδρος Κοντός (του οποίου οι υπογραφές ανιχνεύονταν σε διοικητικές πράξεις σχετικές με τις ανταλλαγές περιουσιών). Ειρήσθω εν παρόδω ότι η εμπλοκή του ίδιου του Φίλιππου Τσαλίδη στα γεγονότα που οδήγησαν αργότερα στο σκάνδαλο, είναι πολύ μικρότερης έκτασης. Είχε απλώς λάβει μέρος στις 22 Σεπτεμβρίου 2004 στη σύσκεψη φορέων της Ξάνθης με τον κ. Ρουσόπουλο (παρόντος άλλωστε και του κ. Κοντού), κατά την οποία δρομολογήθηκε η αποδοχή των διεκδικήσεων της Μονής Βατοπεδίου επί της λίμνης Βιστωνίδας (βλ. πρακτικά εξεταστικής επιτροπής της Βουλής, πρβλ. ΑΠΕ 13.11.2008-12:17 (Εξεταστική Επιτροπή για Μονή Βατοπεδίου: Κατάθεση Φίλιππου Τσαλίδη), «Τα Νέα», 18.10.2008 και http://www.capital.gr/news.asp?Details=618044).

Από τον Ιανουάριο του 2009 οι σχέσεις Κοντού-Τσαλίδη οξύνονται ολοένα και περισσότερο, καθώς οι αντιθέσεις τους παίρνουν πλέον τη μορφή μάχης για την επιβίωση ενός από τους δύο, που μερικές φορές παίρνει και κωμικοτραγικές διαστάσεις.

Είναι ενδεικτικό το παρακάτω σχετικό δημοσίευμα στο τοπικό τύπο:

«Εορτασμός 25ης Μαρτίου στην Ξάνθη. Απετράπη το πολιτικό ζήτημα.

Με τον Γενικό Γραμματέα Κοινωνικής ασφάλισης Δημοσθένη Μαμμωνά να εκπροσωπεί την Κυβέρνηση πραγματοποιείται την Τετάρτη ο εορτασμός της επετείου της 25ης Μαρτίου στην πόλη της Ξάνθης. Αρχικά είχε οριστεί να εκπροσωπήσει την κυβέρνηση ο Γενικός Γραμματέας Έρευνας και Τεχνολογίας Φίλιππος Τσαλίδης, ο οποίος όμως αντικαταστάθηκε καθώς μεταβαίνει στις Βρυξέλλες για να συμμετάσχει στις εργασίες της ιδρυτικής Ευρωαφρικανικής Συνδιάσκεψη Έρευνας και Τεχνολογίας. Η απουσία αυτή του Φίλιππου Τσαλίδη από τον εορτασμό, απέτρεψε και τη δημιουργία πολιτικού ζητήματος που δημιουργήθηκε εξαιτίας του ορισμού του ως εκπροσώπου. Το γεγονός σχολιάστηκε ιδιαίτερα για τη σημειολογική του σημασία καθώς ο πρώην Βουλευτής θα ετίθετο μπροστά στην εξέδρα των επισήμων και από πίσω του θα έπρεπε να βρίσκεται ο πρώην Υπουργός, βουλευτής Αλέξανδρος Κοντός.

Κατά πολλούς η εικόνα αυτή θα αποτελούσε και μια οπτική επιβεβαίωση της αλλαγής ρόλων στην πολιτική σκηνή της Ξάνθης για το κυβερνόν κόμμα καθώς μετά το σκάνδαλο της Μονής Βατοπεδίου ο Φίλιππος Τσαλίδης, φαίνεται να είναι ο ισχυρός πολιτικός άνδρας της Νέας Δημοκρατίας στο Νομό, έναντι του παντοδύναμου μέχρι πρόσφατα πρώην Υπουργού. Άλλωστε ο ορισμός του Φίλιππου Τσαλίδη ως εκπροσώπου της Κυβέρνησης προκάλεσε αρκετές αντιδράσεις στο περιβάλλον του πρώην Υπουργού Αλέξανδρου Κοντού, ο οποίος τα τελευταία χρόνια μονοπωλούσε την επίσημη εκπροσώπηση της Κυβέρνησης» (xanthipress.gr, 24.3.2009).

Ο ΚΩΣΤΗΣ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ ΣΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Στις 8 Ιανουαρίου 2009, ο Κωστής Χατζηδάκης αναλαμβάνει το Υπουργείο Ανάπτυξης. Στην πρώτη του συνέντευξη τύπου, ο νέος υπουργός ανακοινώνει ότι "θα αξιολογηθούν τα ερευνητικά Κέντρα, θα παραγγελθεί για αυτό τον λόγο ειδική μελέτη σε μεγάλο διεθνή οίκο". Η διεθνής αξιολόγηση φαίνεται ότι του έχει γίνει έμμονη ιδέα, γιατί την επαναλαμβάνει αδιάκοπα σε κάθε ευκαιρία, τους επόμενους δύο μήνες. Αγνοεί ίσως ότι η αξιολόγηση από διεθνείς επιτροπές είναι μια πάγια πρακτική στο χώρο της έρευνας, εδώ και 15 χρόνια.

Ξαφνικά, από τον περασμένο Απρίλιο, παύει κάθε αναφορά στις επικείμενες αξιολογήσεις. Και ένα μήνα αργότερα, ξεσπά η θύελλα.

ΑΠΟ ΤΟ ΕΚΘ ΣΤΟ ΕΚΒΕ (και από τα 4 Ινστιτούτα στα 20)

Στις 26 Μαΐου 2009, η κυβέρνηση, επειγόμενη να εμφανίσει έργο, παραμονές των ευρωεκλογών, ξεκινά μια εκστρατεία «νοικοκυρέματος», αναγγέλλοντας «την κατάργηση και τη συγχώνευση 255 φορέων και οργανισμών του ελληνικού Δημοσίου και του ευρύτερου δημοσίου τομέα».

Στo πλαίσιο αυτό, στις 3 Ιουνίου του 2009, το Υπουργείο Ανάπτυξης ανακοινώνει με τη σειρά του ότι προχωρά στον «περιορισμό των εποπτευόμενων φορέων» του υπουργείου. Είναι λογικό ότι, μέσα σε αυτό το κλίμα, οι πρώτες θυσίες θα αφορούσαν πολυδάπανα σχέδια που δεν είχαν ακόμη υλοποιηθεί, τα οποία θα πήγαιναν στη γωνία, εν αναμονή μιας μεταγενέστερης ανάκαμψης. Αλλά στην Ελλάδα, το λογικό δεν αποτελεί πάντοτε τον γνώμονα της πολιτικής πρακτικής, ιδίως όταν εμπλέκεται στην εφαρμογή της η προσωπική ατζέντα του χειριστή. Έτσι ο «περιορισμός» των φορέων, εμφανίζεται ταυτοχρόνως με ένα άλλο μέτρο, την λεγόμενη «αναδιάταξη του ερευνητικού ιστού», που φέρνει άνω-κάτω τους ερευνητικούς φορείς, προκαλεί θύελλα αντιδράσεων, κύμα συμπαράστασης από πλήθος πνευματικών ανθρώπων και βγάζει (για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες) τους ερευνητές από τα εργαστήριά τους στο δρόμο.

Καταρχήν, είναι πασίγνωστο στους διαδρόμους της Γενικής Γραμματείας ότι η εγκατάλειψη των διακηρύξεων του κ. Χατζηδάκη περί "αξιολόγησης των ερευνητικών κέντρων από μεγάλο διεθνή οίκο", είναι αποτέλεσμα πιεστικών εισηγήσεων του κ. ΓΓΕΤ (με πρόσχημα το "μεγάλο" κόστος μιας τέτοιας αξιολόγησης), ο οποίος αντιλαμβανόταν πανικόβλητος ότι η πρώτη πρόταση κάθε σοβαρού "διεθνούς οίκου" θα αφορούσε την ακύρωση της δημιουργίας των νέων "εξωτικών" ερευνητικών κέντρων. Υπό το πρίσμα αυτό, θα μπορούσε να πει κανείς, ότι ο κ. Γενικός παγίδευσε τον υπουργό του (που ήταν τελείως άσχετος με τον χώρο της έρευνας), πείθοντάς τον ότι οι νέες αξιολογήσεις είναι περιττές. Το γεγονός ότι έπληξε έτσι την αξιοπιστία ενός ανερχόμενου και, κατά γενική ομολογία, ικανού στελέχους της Ν.Δ., όπως ο κ. Χατζηδάκης, δεν φάνηκε να τον συγκινεί. Είναι προφανές ότι ο κ. Τσαλίδης τοποθετεί τα συμφέροντά του πάνω από εκείνα της παράταξης του.

Εδώ χρειάζεται να εξετασθούν με προσοχή ορισμένες λεπτομέρειες του σχεδίου "αναδιάταξης", σε συνδυασμό με τις κινήσεις του βασικού εκ του νόμου υπεύθυνου για τη εκπόνιση και τη διαχείριση του, δηλαδή του κ. Γενικού.

Στο σημείο που κυρίως ενδιαφέρει προσωπικά τον κ. Τσαλίδη, το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία ενός ενιαίου ερευνητικού κέντρου στη Βόρεια Ελλάδα, στο οποίο θα συγχωνευθούν το υπάρχοντα ερευνητικά κέντρα της Θεσσαλονίκης και της Θεσσαλίας και τα υπό ίδρυση ερευνητικά κέντρα της Ηπείρου, της Δυτικής Μακεδονίας και της Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης. Η πρόθεση είναι προφανής: Αποφασίζουμε να θυσιάσουμε το έλασσον για το μείζον, συνεπώς ακυρώνουμε τα υπεσχημένα Ερευνητικά Κέντρα (δηλαδή το περίβλημα), προκειμένου να σώσουμε τα υπεσχημένα Ινστιτούτα τους.

Στις 7 Ιουλίου 2009, ενώ η (υπαρκτή) ερευνητική κοινότητα της χώρας βρίσκεται σε αναβρασμό, ο κ. Τσαλίδης προεδρεύει σε σύσκεψη παραγόντων στη Θεσσαλονίκη, με αντικείμενο τη δημιουργία του (ανύπαρκτου επί του παρόντος) και ελαφρώς «μεταλλαγμένου» πλέον ερευνητικού κέντρου των ονείρων του, το οποίο δεν θα λέγεται τελικώς ούτε ΕΚΘ, ούτε ΕΚΑΜΑΘ, αλλά ΕΚΒΕ (Ερευνητικό Κέντρο Βόρειας Ελλάδας) και γίνεται προσπάθεια να συμπεριλάβει:

(α) Τα 6 Ινστιτούτα του Ερευνητικού Κέντρου (ΕΚΕΤΑ) Θεσσαλονίκης (από τα οποία τα 5 είναι υπαρκτά και υψηλής ποιότητος και το ένα υπό ίδρυση),

(β) τα 4 Ινστιτούτα του (ιδρυθέντος επί υπουργίας κ. Σιούφα) Κέντρου Έρευνας Τεχνολογίας & Ανάπτυξης Θεσσαλίας (ΚΕΤΕΑΘ, που βρίσκεται ακόμη στα πρώτα του βήματα, χωρίς να έχει αξιολογηθεί επιστημονικά),

(γ) τα υπό ίδρυση 4 Ινστιτούτα του Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογίας Ηπείρου (ΚΕΤΗ)

(δ) το 1 προαναγγελθέν Ινστιτούτο της Δυτικής Μακεδονίας και, βεβαίως,

(ε) τα 6 προαγγελθέντα Ινστιτούτα της Θράκης.

Το όλον 21 Ινστιτούτα (για κάποιο περίεργο λόγο ο κ. ΓΓΕΤ τα μετρά ως «20»), από τα οποία τα 9 υπαρκτά και τα 12 ανύπαρκτα.

Σε συνεντεύξεις που έδωσε με την ευκαιρία αυτή σε Ξανθιώτικα μέσα ενημέρωσης, ο κ. Τσαλίδης διαβεβαίωσε τους ψηφοφόρους του ότι, όχι μόνο θα λειτουργήσουν στην Ξάνθη τα υπεσχημένα δύο Ινστιτούτα, αλλά ότι επιπλέον «ίσως μεταφέρουμε και άλλα δύο-το ένα από την Αθήνα- άρα μιλάμε για 4 Ινστιτούτα στην Ξάνθη», ανεβάζοντας έτσι τον αριθμό των (virtual) Ινστιτούτων του (virtual) ΕΚΒΕ σε 23.

Στην ίδια συνέντευξη υπόσχεται ότι τα χρήματα για την δημιουργία των Ινστιτούτων αυτών «θα δοθούν από το πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων της ΓΓΕΤ», ενώ προσδιορίζει και τα νομικά βήματα που θα ακολουθηθούν:

«Συμφωνήσαμε να υπάρξει νομοθετική ρύθμιση, ώστε να μην πάρει πολύ χρόνο, γιατί ένα Προεδρικό Διάταγμα που θα έπρεπε να γίνει απαιτεί τουλάχιστον 10-12 μήνες. Στόχος του Υπουργείου Ανάπτυξης είναι μέχρι το τέλος του 2009 το Ερευνητικό Κέντρο Βορείου Ελλάδος να έχει πάρει σάρκα και οστά. Για αυτό και η αρμόδια Γενική Γραμματεία θα εντείνει τις προσπάθειες της τους επόμενους μήνες».

Αλλά ο λαός είναι μερικές φορές αγνώμων. Ενώ ο κ. Τσαλίδης προσπαθεί να καταστήσει σαφές το θαύμα που έχει πετύχει, ιδρύοντας 11 (τουλάχιστον) νέα Ινστιτούτα, σε μια εποχή που η κυβερνητική γραμμή μιλά για μειώσεις, ο δημοσιογράφος «στρίβει το μαχαίρι στην πληγή», θυμούμενος ότι (εκτός από Ινστιτούτα) ο κ. Γενικός τους είχε υποσχεθεί και έδρα Ερευνητικού Κέντρου. «Πού θα έχει έδρα», ερωτά, «το Ερευνητικό Κέντρο;»

Ο κ. Γενικός προσπαθεί απεγνωσμένα να ελιχθεί (ενώ είναι παγκοίνως γνωστό ότι θα είναι στη Θεσσαλονίκη): «Θα είναι μια δομή, ανάλογη με εκείνη μεγάλων ευρωπαϊκών υποδομών. Και από εκεί και πέρα θα δούμε για τη δομή διοίκησης αυτού του πολύ μεγάλου Ερευνητικού Κέντρου, που είναι μια προσπάθεια για τον εκσυγχρονισμό του Εθνικού Ερευνητικού Συστήματος και θεωρώ ότι είναι πολύ σημαντική και γίνεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα» (βλ. «Αγώνας» Ξάνθης, 16.7.2008).

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Είναι λοιπόν προφανές τι έχει συμβεί: Υποχρεωμένος ο κ. Τσαλίδης να φανεί ότι ακολουθεί τις κυβερνητικές εξαγγελίες περί περικοπών, περιορισμού φορέων του ευρύτερου δημόσιου τομέα κ.τ.λ., και ταυτόχρονα αγωνιώντας μήπως ανατραπούν τα ευκαιριακά μικροπολιτικά του σχέδια που με τόσο κόπο εκπόνησε και προώθησε, προχωρά στη δημιουργία μιας «μαγικής εικόνας»: θα φανεί ότι περιορίζουμε τον αριθμό των φορέων, ενώ στην πραγματικότητα θα κάνουμε τη δουλειά μας.

Από πλευράς λοιπόν αριθμού Ινστιτούτων, τι είχαμε μέχρι τώρα: 55 υπαρκτά Ινστιτούτα (τα 32 στην Αττική, τα 23 στην περιφέρεια) και 19 υπό ίδρυση Ινστιτούτα (τα 2 στην Αττική, τα 17 στην περιφέρεια). Συνεπώς η προβαλλόμενη αυριανή εικόνα θα ήταν: 74 Ινστιτούτα (τα 34 στην Αττική, τα 40 στην περιφέρεια).

Προχωράμε λοιπόν σε μια πολύπλοκη εξαγγελία καταργήσεων/ συγχωνεύσεων/ αναδιαρθρώσεων/ μετακομίσεων, χωρίς να προηγηθούν οι εξαγγελθείσες από τον Υπουργό Ανάπτυξης αξιολογήσεις και χωρίς καν να τηρηθούν οι απαραίτητες νομικές προϋποθέσεις (με κύρια θύματα το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, τον «Δημόκριτο» και το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, όλους δηλαδή αυτούς τους αντιπαθητικούς στην κοινή γνώμη της επαρχίας «Αθηναίους» επιστήμονες), με αποτέλεσμα, όταν κατακάτσει ο κουρνιαχτός να έχουμε: 43 υπαρκτά Ινστιτούτα (τα 22 στην Αττική, τα 21 στην περιφέρεια) και 19 (πάλι) υπό ίδρυση Ινστιτούτα (τα 2 στην Αττική, τα 17 στην περιφέρεια). Τώρα η νέα προβαλλόμενη στο μέλλον εικόνα είναι: 62 Ινστιτούτα (τα 24 στην Αττική, τα 38 στην περιφέρεια).

Συνεπώς ενώ φαίνεται ότι μειώσαμε το σύνολο των Ινστιτούτων από 74 σε 62, στην πραγματικότητα (θαύμα! θαύμα!) ιδρύουμε αλώβητα 19 νέα που είχαμε υποσχεθεί στο κοινό μας.

Να λοιπόν πως δρομολογείται η συμπαιγνία: Ο κ. Γενικός προχωρά ανενδοίαστα και επιθετικά στη διάλυση υπαρκτών, ιστορικών και επιβραβευμένων με αριστεία Ινστιτούτων και Ερευνητικών Κέντρων (που χρειάστηκαν δεκαετίες επίπονης εργασίας για να μπορέσουν να εδραιώσουν το κύρος τους στην διεθνή επιστημονική κοινότητα), προκειμένου στη θέση τους να διασώσει και να ιδρύσει άλλα Ινστιτούτα, θεσμοθετημένα και χωροθετημένα με βάση αποκλειστικά τις πολιτικάντικες προτεραιότητες του ιδίου και των ομοίων του.

ΥΓ.: Παρά τις προσπάθειες του κ. Τσαλίδη να μείνει αυτή η υπόθεση εκτός συζήτησης, υποχρεώθηκε (ψηφοθηρικές ανάγκες γαρ) να απευθυνθεί δημόσια στους εκλογείς του και έτσι το όλο ζήτημα ήρθε στο φως της τοπικής δημοσιότητας. Από εκείνη τη στιγμή, άρχισε η αποκάλυψη και ήδη εμφανίστηκαν τα πρώτα σχετικά άρθρα.

Βλ. ενδεικτικά:

(1) Άρθρο του Στέφανου Κασιμάτη στην Καθημερινή (22.7.2009) με τον χαρακτηριστικό τίτλο "Αντίο Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών, καλώς να ορίσεις Ινστιτούτο Ευ ζην!"

[http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_22/07/2009_323016 ]

(2) Άρθρο του Δημήτρη Καστώρη στο kavalanet.gr (26.7.2009) με τίτλο "Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών: Πάμε Ξάνθη; Έτσι για να κερδίσουμε ψήφους!"

[http://www.kavalanet.gr/enimerosi/news_static/1248640881.php ]

(3) Ανάρτηση στο γνωστό cynical.blogspot.com (28.7.2009) με τίτλο "Πώς η Διάλυση Ερευνητικών Ινστιτούτων Εξυπηρετεί το Πολιτικό Μέλλον του κ. Τσαλίδη"

[http://e-cynical.blogspot.com/2009/07/blog-post_28.html ]

Η μέχρις στιγμή αντίδραση του κ. Τσαλίδη υπήρξε σπασμωδική και ανάλογη της πολιτικάντικης τακτικής που ακολούθησε μέχρι σήμερα. "Άνθρωποι του περιβάλλοντός" του διέρρευσαν στα τοπικά μέσα (xanthipress.gr, 31.7.2009) ότι οι αντιδράσεις της ερευνητικής κοινότητας απέναντι στην αναδιάταξη έχουν ως κίνητρο μια "απροκάλυπτη και συντονισμένη πολεμική που αναπτύσσεται εναντίον της Ξάνθης" (!). Εκείνος που κοροϊδεύει τόσον καιρό τον Ξανθιώτικο λαό, πουλώντας του φύκια για μεταξωτές κορδέλες, επιχειρεί τώρα να αντιπαραθέσει την τοπική κοινωνία από τη μια και τους ξεσηκωμένους επιστήμονες της χώρας από την άλλη. Είμαστε βέβαιοι ωστόσο ότι οι συμπατριώτες μας της Ξάνθης θα του αποδείξουν σύντομα (για άλλη μια φορά) τη γνώμη που έχουν γι' αυτόν.

Αμάδοκος Θραξ