Ο Ορχάν Παμούκ ετοιμάζει το Μουσείο της Αθωότητας
Εδώ και καιρό τουρίστες με χάρτες στο χέρι τριγυρνούν στην περιοχή Τσουκούρτζουμα της Κωνσταντινούπολης ρωτώντας πού είναι το Masumiyet Muzesi, το Μουσείο της Αθωότητας που ετοιμάζει ο νομπελίστας τούρκος συγγραφέας Ορχάν Παμούκ και το οποίο βρίσκεται στο επίκεντρο του ομότιτλου μυθιστορήματός του. Της Παρης Σπινου από το «Επτά» της «Ελευθεροτυπίας».
Ο φετινός, βαρύς χειμώνας για την Πόλη έχει καθυστερήσει την ανακατασκευή του κτιρίου, που έχει τριπλό σκοπό: να αποτελέσει το μουσείο του συγγραφέα, το μουσείο ενός μυθιστορήματος και το μουσείο μιας εποχής. Το καλοκαίρι όμως, όπως φαίνεται, θα ανοίξει επιτέλους τις πύλες του αποτελώντας έναν ακόμη πόλο έλξης για την Κωνσταντινούπολη που φέτος είναι Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης.
Ο Ορχάν Παμούκ αναμένεται στην Αθήνα, στο Μέγαρο Μουσικής, όπου την Τετάρτη θα μιλήσει με θέμα «Τι γίνεται στο μυαλό μας όταν διαβάζουμε ένα μυθιστόρημα;». Ασφαλώς πολλοί θα θέλουν να τον ρωτήσουν πώς γεννήθηκε το μυθιστόρημα «Το μουσείο της Αθωότητας» (εκδ. «Ωκεανίδα») και πόσο ο ίδιος ταυτίζεται με τον ήρωα του βιβλίου, τον Κεμάλ.
Πώς άρχισαν όλα
Ομως πριν παρακολουθήσουμε την ομιλία του εντοπίσαμε έναν από τους συνεργάτες του, τον Σεντάτ Μεχντέρ, ο οποίος φωτογραφίζει τα αντικείμενα του Μουσείου της Αθωότητας. Εκεί θα στεγαστούν όλες οι «αποδείξεις» της ερωτικής ιστορίας που αφηγείται ο Παμούκ στο τελευταίο του βιβλίο. Τα αντικείμενα που εκφράζουν τον παθιασμένο έρωτα του πλούσιου Κεμάλ για τη νεαρή φτωχή ξαδέλφη του, την πανέμορφη Φισούν: τις κίτρινες γόβες που φοράει, τα σκουλαρίκια της, τα φλιτζάνια που πίνει τσάι, τα σκυλάκια-μπιμπελό πάνω στην παλιά τηλεόραση του σπιτιού της, τον τρίφτη που έκανε μαρμελάδα, ακόμα και τις 4.213 γόπες από τα τσιγάρα που κάπνισε. Ολα αυτά αποτελούν το υλικό του μουσείου που ετοιμάζει ο Παμούκ στην Κωνσταντινούπολη.
Ολα άρχισαν το 1999, όταν ο συγγραφέας σκεφτόταν να ανοίξει ένα μαγαζί με αντίκες στην αγαπημένη του Πόλη. Καθώς άρχισε να μαζεύει παλιά αντικείμενα του γεννήθηκε η ιδέα να χτίσει μια ιστορία πάνω σε αυτά: την ιστορία αγάπης του Κεμάλ για τη Φισούν. Τότε αγόρασε και την παλιά μικρή κατοικία των αρχών του 20ού αιώνα -το ισόγειό της είναι 60 τ.μ.- στη λαϊκή συνοικία Τσουκούρτζουμα και άρχισε να χρηματοδοτεί την ανακατασκευή της. Παράλληλα επισκέφτηκε πολλά μικρά μουσεία, από το Μουσείο Παραδοσιακής Φαρμακευτικής στην Κίνα μέχρι το μουσείο της Αβα Γκάρντνερ στην Αμερική για να πάρει ιδέες.
Η ψυχή των πραγμάτων
«Ο σκελετός της κατοικίας που μετατρέπεται σε μουσείο ενισχύθηκε με ατσάλι, μια εσωτερική σκάλα προστέθηκε, ενώ στη μέση υπάρχει ένας κενός χώρος που συνδέει οπτικά όλους τους ορόφους», μας πληροφορεί η Στέλλα Βρετού, μεταφράστρια των βιβλίων του Παμούκ. «Το πάτωμα, οι τοίχοι, όλα καλύπτονται από αμοβολή, ενώ τα αντικείμενα θα κρέμονται από την οροφή με λεπτές κλωστές. Τα αποτσίγαρα της Φισούν θα μπουν σε έναν τοίχο από φάιμπερ γκλας». Ανάμεσα στα εκθέματα θα είναι και φωτογραφίες της Κωνσταντινούπολης, που σημαδεύουν τις ραγδαίες αλλαγές των τελευταίων χρόνων.
«Φωτογράφισα τα αντικείμενα χωρίς να έχω διαβάσει το βιβλίο του Παμούκ γιατί είμαι δυσλεκτικός», μας λέει ο Σεντάτ Μεχ-ντέρ, που ζει και εργάζεται στη Γερμανία. «Αρκέστηκα στις δικές του προφορικές περιγραφές. Προσπάθησα πάντως να δείξω την ψυχή των πραγμάτων».
Με τον συγγραφέα γνωρίστηκαν το 2005, όταν του έκανε κάποια πορτρέτα για γερμανική εφημερίδα. Εκτοτε πήγε πολλές φορές στο γραφείο του στην Κωνσταντινούπολη για να φωτογραφίσει τους «θησαυρούς» του. Ποια αντικείμενα τον δυσκόλεψαν περισσότερο; «Τα σκυλιά-μπιμπελό γιατί ήθελα να δείξω την έκφρασή τους και ένας παλιός τρίφτης». Οσο για τη Φισούν; «Εχω μια εικόνα στο μυαλό μου, είναι όμορφη, με μαύρα μαλλιά, όχι πολύ ψηλή... ψάχνω να τη βρω».
Ο Ορχάν Παμούκ ψάχνει για τα εκθέματα που τον ενδιαφέρουν σε παλιά μαγαζιά. «Κάθε φορά που ανακαλύπτει κάτι είναι ενθουσιασμένος. Τώρα που πολλοί ξέρουν το σκοπό του έρχονται και του φέρνουν αντίκες ή του δίνουν πληροφορίες...».
«Ο Τολστόι είχε τη σχολή του. Αλλος συγγραφέας είχε περιοδικό, ένας τρίτος είχε όνειρα για ταινίες, και ένας άλλος είχε την πολιτική. Αυτό το μουσείο είναι η σχολή μου, το περιοδικό μου, το φιλμ μου, η πολιτική μου», έχει δηλώσει ο Ορχάν Παμούκ στους «New York Times». Στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου του βλέπουμε τον Κεμάλ να τριγυρνάει στο μυθιστορηματικό μουσείο του και να υποδέχεται τους επισκέπτες με ρόμπα και παντόφλες. Λέτε να δούμε σε λίγα χρόνια και τον Παμούκ σε ανάλογο ρόλο οικοδεσπότη;
