Η δυσπιστία και η χειραγώγηση στα ΜΜΕ

Παράλληλα, έρευνα του Πανεπιστημίου Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Λονδίνου συμπεραίνει πως ακόμη και οι πιο σκληροπυρηνικοί Ευρωπαίοι ενδέχεται να χειραγωγηθούν από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και να αλλάξουν τις πολιτικές πεποιθήσεις τους, αν κατακλυστούν για μεγάλο χρονικό διάστημα από προκατειλημμένες ειδήσεις.

Ο Michael Bruter, λέκτορας Eυρωπαϊκής πολιτικής, πραγματοποίησε πείραμα διάρκειας δύο ετών, κατά το οποίο ενημερωτικά δελτία, με καλές και κακές ειδήσεις, στέλνονταν σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, σε 1.200 πολίτες έξι χωρών.

Οι αναγνώστες υποσυνείδητα ενστερνίστηκαν τις προκατειλημμένες ειδήσεις σε διαφορετικά επίπεδα και άλλαξαν την άποψή τους, σε μερικές περιπτώσεις ακραία, για την Ευρωπαϊκή Ένωση και των ίδιων ως Ευρωπαίων.

«Γνωρίζουμε ότι ένα αυξανόμενο ποσοστό των πολιτών δυσπιστεί ως προς τα μέσα ενημέρωσης και ότι ορισμένοι ισχυρίζονται ρητά πως γνωρίζουν εκ προοιμίου την παραπληροφόρηση που περιέχουν οι ειδήσεις που λαμβάνουν. Παρατηρούμε πως παρά την καλή στρατηγική ανάγνωσης, οι συνέπειες των ειδήσεων αντηχούν με την πάροδο του χρόνου», αναφέρει στο AlterNews.

Ο Bruter δεν έχει μελετήσει τα αμερικάνικα μέσα ενημέρωσης, αλλά η έρευνα του εγείρει ερωτήματα σχετικά με τις συνέπειες της μακροχρόνιας έκθεσης σε πολωμένα τηλεοπτικά νέα σε δίκτυα όπως το FOX και το MSNBC, τα οποία έρχονται πρώτα και δεύτερα, αντίστοιχα, στα καλωδιακά κανάλια. Μάλιστα, η διοίκηση του Ομπάμα χαρακτήρισε το FOX News Channel ως πολιτικό αντίπαλο και παράνομο ειδησεογραφικό οργανισμό.

Ένα από τα κύρια ερωτήματα που τίθενται είναι το αν ο κυνισμός που χαρακτηρίζει τους σύγχρονους πολίτες ουσιαστικά τους κάνει πιο ευάλωτους στις δημοσιογραφικές πηγές που δεν εμπιστεύονται.

Έτσι, οι Βρετανοί πολίτες, οι πιο κυνικοί από όλους, μπορεί να είναι ενήμεροι για την αντί-Ευρωπαϊκό προσανατολισμό που δίνουν τα μέσα ενημέρωσης τους, ωστόσο, η μελέτη δείχνει πως μπορεί να αισθάνονται λιγότερο Ευρωπαίοι απ’ ότι οι υπόλοιποι.

Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, λέει ο Bruter - και κυρίως οι εφημερίδες - θα πρέπει να σταματήσουν να καλύπτουν την παραπληροφόρηση με το να ισχυρίζονται πως "το κοινό τους είναι αρκετά ώριμο και ενημερωμένο για να γελαστεί». «Αντιθέτως, οι διαπιστώσεις μου δείχνουν ότι ακόμη και το πιο εκλεπτυσμένο κοινό είναι πραγματικά ευπαθές στη χειραγώγηση. Ως εκ τούτου, το μεγάλο μάθημα για τα μέσα ενημέρωσης είναι ότι έχουν ευθύνη», προσθέτει.

Ο Bruter έγινε καχύποπτος με το ερώτημα των μέσων και της ταυτότητας μετά την καταψήφιση των Γάλλων και των Νορβηγών του προτεινόμενου συντάγματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2005. Αυτή η αποτυχία, λέει, κατέστησε επιτακτική την ανάγκη να καταλάβω γιατί, αν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης επηρεάζουν, κάποιοι πολίτες αισθάνονται περισσότερο Ευρωπαίοι από κάποιους άλλους.

O Bruter σχεδίασε ένα διετές πείραμα κατά το οποίο έστειλε ανά δεκαπενθήμερο ενημερωτικά δελτία, που έφταναν τα 200 και περιείχαν προκατειλημμένες ειδήσεις για την Ευρώπη και την ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, το Βέλγιο, την Πορτογαλία και τη Σουηδία. Αυτές οι χώρες που εκπροσωπούνται από μέλη, μικρά και μεγάλα, πλούσια και φτωχά, υπέρ της Ευρώπης ή σκεπτικά προς αυτή.

Κάθε τετρασέλιδο ενημερωτικό δελτίο, που καταρτίζονταν από τις ευρωπαϊκές ημερήσιες και εβδομαδιαίες εφημερίδες, περιλαμβάναν δύο σελίδες άρθρων αποκλειστικά για την Ευρώπη και την ΕΕ, με θετικά και αρνητικά νέα.

Έτσι, για παράδειγμα, μια ομάδα από τους συμμετέχοντες διάβασε για το πώς οι Ευρωπαίοι αρχηγοί κρατών συμφώνησαν από κοινού για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου ναρκωτικών, η Airbus να γίνει η ν.1 κατασκευάστρια Boeing στον κόσμο, και να ανεβεί η τιμή του ευρώ, ενώ μια άλλη ομάδα διάβασε για το πως η αξία του ευρώ πέφτει συνέχεια, η Airbus έχασε μια μεγάλη σειρά Boeing στην Κίνα, και πως οι αρχηγοί κρατών, απέτυχαν να συμφωνήσουν σχετικά με τον τρόπο που θα έπρεπε να ακολουθηθεί για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος από το πρώην ανατολικό μπλοκ.

Τα ενημερωτικά δελτία με τα «καλά νέα» περιλάμβαναν τρεις φωτογραφίες ή σχέδια φίλο-ευρωπαϊκών συμβόλων, όπως χάρτες της Ευρώπης και φωτογραφίες της Ευρωπαϊκής σημαίας (έναν κίτρινο κύκλο σε μπλε φόντο), την στιγμή που τα «κακά νέα» αντιστοιχούσαν σε φωτογραφίες ανθρώπων και τοπίων.

Πριν ταχυδρομηθεί η πρώτη επιστολή, οι συμμετέχοντες στην έρευνα συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο προκειμένου να μετρηθεί η πολιτική, πολιτιστική και ευρωπαϊκή ταυτότητα τους. Μεταξύ των ερωτήσεων που απάντησαν βρίσκονταν και οι εξής: «Γενικά είστε υπέρ ή κατά των προσπαθειών ενοποίησης της Ευρώπης;», «Γενικά, θα θεωρούσατε τον εαυτό σας σαν Ευρωπαίο πολίτη;», «Θα λέγατε πως αισθάνεστε πιο κοντά στους Ευρωπαίους συντρόφους απ'ότι, για παράδειγμα, στους Κινέζους, τους Ευρωπαίους ή τους Αμερικανούς;».

Eπιπλέον, ζητήθηκε από τους ερωτηθέντες να περιγράψουν τις αντιδράσεις τους στην εικόνα κάποιου να καίει την ευρωπαϊκή σημαία και τις αντίστοιχες αν κάποιος έκαιγε την σημαία της χώρας τους. Συμπλήρωσαν το ίδιο σχεδόν ερωτηματολόγιο δύο ακόμη φορές- αφού σταμάτησαν τα ενημερωτικά δελτία μετά από έξι μήνες.

Δύο χρόνια μετά την λήξη του πειράματος τα συμπεράσματα έδειξαν πως οι χειραγωγημένες ειδήσεις δεν έχουν καμιά άμεση συνέπεια στο αν οι πολίτες αισθάνονται λιγότερο ή περισσότερο Ευρωπαίοι ή στο αν διατίθενται πιο θετικά ή αρνητικά ως προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, έξι μήνες μετά την αποστολή του τελευταίου ενημερωτικού δελτίου τα αποτελέσματα έδειχναν χωρίς περιθώρια λάθους πως υπήρχαν συνέπειες.

Σύμφωνα με τη μελέτη, η συνεχής έκθεση συμβόλων της Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως σημαίες, χάρτες και χαρτονομίσματα ευρώ, έκανε τους ανθρώπους να αισθάνονται περισσότερο Ευρωπαίοι. Έξι μήνες μετά το πείραμα, οι συμμετέχοντες οι οποίοι εκτίθεντο τακτικά στα συγκεκριμένα σύμβολα, άρχισαν να τα χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο στην καθημερινή τους ζωή. Στην πραγματικότητα, είχαν «γεμίσει» από τα ενημερωτικά δελτία για τους ανακοίνωση.

Αλλά η «ωρολογιακή βόμβα» των προκατειλημμένων ειδήσεων ήταν πιο αποτελεσματική από την έκθεση συμβόλων, σχετικά με τον χειρισμό του «εξαιρετικά κυνικού ευρωπαϊκού κοινού», λέει ο Bruter στο ΑlterNet . «Αυτό δείχνει ότι ακόμη και η πιο απίστευτη προπαγάνδα μπορεί να επηρεάσει με την πάροδο του χρόνου και ότι οι πιο απατηλές και αβάσιμες φήμες, για παράδειγμα, μπορούν να διαμορφώσουν γνώμη εις βάθος».

Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αυξήσει τα μέλη της σε 27 από τα έξι που υπήρχαν αρχικά στην αμοιβαία οικονομική συνεργασία που υπογράφηκε το 1957. Η Συνθήκη της Λισαβόνας, μια αντικατάσταση για το αποτυχημένο Ευρωπαϊκό Σύνταγμα του 2005, είναι έτοιμη να τεθεί σε ισχύ το τρέχον έτος: 26 από τις 27 χώρες μέλη την έχουν επικυρώσει, όπως η Γαλλία και η Ολλανδία με την Τσέχικη Δημοκρατία να είναι η τελευταία χώρα που αναμένεται να την επικυρώσει.

Αλλά ανεξάρτητα από το τι κάνουν οι κυβερνήσεις, το ερώτημα γιατί και πώς οι πολίτες των διαφόρων χωρών της Ευρώπης αρχίζουν να αισθάνονται λιγότερο ή Βρετανοί, Δανοί ή Πορτογάλοι και περισσότερο Ευρωπαίοι εξακολουθεί να περιμένει απάντηση. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, όπως λέει ο Bruter , μπορούν να εμποδίζουν ή ενθαρρύνουν την αίσθηση αυτή με την πάροδο του χρόνου. «Η επίδραση των ειδήσεων τελικά επηρεάζει την ευρωπαϊκή ταυτότητα των πολιτών με αξιοσημείωτη αντίκτυπο και σε μακροπρόθεσμη βάση».

Νωρίτερα μέσα στην χρονιά εμφανίστηκε στο περιοδικό Συγκριτική Πολιτικών Επιστημών ο τίτλος: «Ωρολογιακή Βόμβα; Η Δυναμική Επίδραση των Νέων και των Συμβόλων στην πολιτική ταυτότητα των Ευρωπαίων πολιτών».