Eνας προφήτης στο ρόλο του «ψεύτη βοσκού», του Πετρου Παπακωνσταντινου

Ο πολύς Τζον Κένεθ Γκαλμπρέιθ είπε κάποτε ότι χρωστούσε τη φήμη του στο γεγονός ότι απέφευγε τις προβλέψεις. Δεν ισχύει, ωστόσο, το ίδιο στην περίπτωση ενός άλλου οικονομολόγου, η φήμη του οποίου ξεπέρασε τα όρια του Μανχάταν για να απλωθεί στην υφήλιο, ακριβώς χάρη σε μια επιτυχή πρόβλεψη.

Στις 7 Σεπτεμβρίου του 2006, ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Νέας Υόρκης Νουριέλ Ρουμπινί μίλησε ενώπιον διακεκριμένων οικονομολόγων σε εκδήλωση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Αυτό που ανήγγειλε ήταν ένας πραγματικός κατακλυσμός: Στους επόμενους μήνες, είπε, η Αμερική θα αντιμετωπίσει πραγματική κατάρρευση της αγοράς ακινήτων, σαν κι αυτές που συμβαίνουν μια φορά σε έναν αιώνα. Δάνεια θα μείνουν απλήρωτα, τράπεζες θα καταρρεύσουν, το παγκόσμιο πιστωτικό σύστημα θα πάθει «έμφραγμα» και τελικά η πραγματική οικονομία θα παρασυρθεί σε βαθιά ύφεση.

Τον είπαν «Κασσάνδρα»

Λίγοι τον πήραν στα σοβαρά. Οι περισσότεροι τον χαρακτήρισαν Κασσάνδρα, λησμονώντας ότι το πρόβλημα της Τροίας δεν βρισκόταν στην απαισιοδοξία της Κασσάνδρας, αλλά στον μοιραίο εφησυχασμό όσων δεν την πήραν στα σοβαρά. Τον επόμενο χρόνο, σε μια ανάλογη εκδήλωση του ΔΝΤ, ο «γραφικός» καθηγητής είχε δώσει τη θέση του στον προφήτη: Το χρονικό του προαναγγελθέντος οικονομικού αμόκ βρισκόταν ήδη σε πλήρη εξέλιξη, ακολουθώντας λίγο–πολύ το πρότυπο που είχε διαγράψει ο Ρουμπινί, ο οποίος εξελίχθηκε σε ροκ σταρ της διεθνούς οικονομίας, περιζήτητος σε όλα τα σοβαρά πάνελ.

Πρόσφατα, ο ανεμοστρόβιλος της δημοσιότητας ανέβασε τον 51χρονο καθηγητή στις χιονισμένες κορυφές των Ελβετικών Αλπεων. Από τον Ολυμπο των οικονομικών ελίτ, το Νταβός, ο τρομερός Ρουμπινί εξαπέλυσε τους κεραυνούς του εναντίον της αμαρτωλής Ελλάδας, την οποία χαρακτήρισε «Lehman Brothers της Ευρώπης», προδικάζοντας την επικείμενη πτώχευση. Καθώς οι εφημερίδες του Σίτι και της Γουόλ Στριτ προέβαλαν δεόντως τον χρησμό, εκτοξεύοντας τα spreads στα ουράνια, ο Ρουμπινί επανήλθε δριμύτερος, για να αναγγείλει ακόμη μεγαλύτερα δεινά: Μετά την Ελλάδα, είπε, έρχεται η Ισπανία, ενώ «σε βάθος χρόνου, όχι φέτος ή σε δύο χρόνια από τώρα, ενδεχομένως θα δούμε τη διάλυση της Ευρωζώνης».

Το πρόβλημα του γεννημένου στην Κωνσταντινούπολη Ιρανοεβραίου καθηγητή δεν είναι, βέβαια, κάποιος υφέρπων ανθελληνισμός, αλλά το γεγονός ότι εμφανίζεται άκρως πληθωρικός σε καταστροφικές προβλέψεις – και ο πληθωρισμός συνοδεύεται πάντα από την υποτίμηση. Σαν κάποιους σεισμολόγους με υπερχειλίζουσα αυτοπεποίθηση, ο «Δρ Συντέλεια του Κόσμου», όπως τον αποκαλούν στην Αμερική, έχει προβλέψει πολύ περισσότερες καταστροφές από όσες κατεγράφησαν στ’ αλήθεια: Ηδη το 2004 είχε δηλώσει ότι «ένα εφιαλτικό σενάριο βρισκόταν σε εξέλιξη», προβλέποντας εγκατάλειψη του δολαρίου από τους ξένους επενδυτές, με συνέπεια την άμεση αποδιοργάνωση της οικονομίας. Τα επόμενα χρόνια, προέβλεπε σταθερά την Αποκάλυψη «μέσα στους προσεχείς μήνες», αν και με διαφορετικό σενάριο κάθε φορά. Ο Ανιρβαν Μπάνερτζι μπορεί να είναι προκατειλημμένος εναντίον του Ρουμπινί, καθώς τον είχε αμφισβητήσει στην περίφημη ομιλία του 2006, ωστόσο το ευφυολόγημά του έχει πολλούς υποστηρικτές: «Ακόμη και ένα σταματημένο ρολόι έχει “δίκιο” για δύο δευτερόλεπτα μέσα σε 24 ώρες».

Ενας από τους δημοσιογράφους που είχαν γεύμα εργασίας με τον Ρουμπινί στο Μανχάταν, ο Στίβεν Μάιμ των «Νιου Γιορκ Τάιμς», τον περιέγραψε ως έναν μουντό άνθρωπο, που φοράει πάντα μαύρο κοστούμι με άσπρο πουκάμισο. «Με αυστηρούς τρόπους και μια αύρα κατήφειας γύρω του, δίνει την εντύπωση ότι διαρκώς υποφέρει, λες και το βάρος της γνώσης που μόνο αυτός κατέχει, του είναι ανυπόφορο». Αλλοι ενοχοποιούν για την καταστροφολογία του την επαγγελματική του ενασχόληση με τις «αναδυόμενες οικονομίες», που γνώρισαν αλλεπάλληλες καταρρεύσεις τη δεκαετία του ’90 (Μεξικό, Βραζιλία, Ταϊλάνδη, Ινδονησία κ. ά.).

Ατυχείς προβλέψεις

Οπως και να ’χουν τα πράγματα, οι πιο πρόσφατες επιδόσεις του στο ρόλο του Κάλχα δεν ήταν και τόσο αξιοζήλευτες. Στις αρχές του 2009, πρόβλεψε ότι το πετρέλαιο θα έμενε σε όλη τη διάρκεια της χρονιάς κάτω από τα 40 δολάρια το βαρέλι. Τον Οκτώβριο, είχε ανέβει πάνω από 80. Λίγο αργότερα, πρόβλεψε ότι η αμερικανική οικονομία θα ήταν σε ύφεση όλο το 2009 και θα ανέβαινε το πολύ κατά 1% το 2010. Το τελευταίο τρίμηνο, η ετήσια αύξηση ξεπερνούσε το 5%.

Ωστόσο, το οικονομικό σύμπαν δεν υπόκειται στον σιδερένιο ορθολογισμό ενός Καρτέσιου. Εδώ, ψευδείς προβλέψεις μπορεί να εξυπηρετήσουν πολύ αληθινά συμφέροντα και να γεννήσουν πολύ πραγματικά κέρδη για ορισμένους και πολύ πραγματικές ζημίες για κάποιους άλλους. Οι χρησμοί του κυρίου Ρουμπινί εξελίχθηκαν σε αυτοεκπληρούμενες προφητείες, στην περίπτωση της Ελλάδας και της Ισπανίας, τροφοδοτώντας κερδοσκοπικά παιχνίδια και ωριμάζοντας το έδαφος για μέτρα που «στάζουν αίμα» κατά την ανατριχιαστική έκφραση του συρμού.

Ασφαλώς, ο Ρουμπινί δεν θα τα είχε καταφέρει τόσο καλά εάν δεν είχε βρει τόσο πολλούς πρόθυμους αρωγούς σε μια ορισμένη μερίδα των διεθνών μέσων ενημέρωσης, κυρίως ηλεκτρονικών – πραγματική βιομηχανία παραγωγής φόβου, μπροστά στην οποία ο κύριος καθηγητής φαντάζει σαν απλό μαθητούδι.

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή, στις 11/02/2010