Πού πάει η ευρωζώνη; Απαντούν Κ.Σημίτης, Τ.Μπούζεκ, Γ.Φιτστζέραλντ, Τζ. Λόκλαντ
Το «ελληνικό πρόβλημα» και οι αδυναμίες της ευρωζώνης αποτελούν εδώ και καιρό το κεντρικό θέμα στην Ε.Ε. Η κρίση ανέδειξε αντιθέσεις που παρέμεναν κρυμμένες από την εποχή της εισαγωγής του ενιαίου νομίσματος και η συζήτηση έχει διευρυνθεί. Από την "Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία".
*Πώς θα ξεπεραστεί η κρίση; Ποιες συνέπειες δημιουργούνται για την ευρωζώνη; Ποιο είναι το μέλλον της Ε.Ε.; Αυτά είναι τα κεντρικά ερωτήματα που κλήθηκαν να απαντήσουν τέσσερις προσωπικότητες από διαφορετικές γωνιές του ευρωπαϊκού χώρου.
*Ο Κ. Σημίτης, στην πρώτη τοποθέτησή του από τότε που κορυφώθηκε η κρίση, τάσσεται υπέρ ευρωπαϊκής λύσης στο πρόβλημα της χώρας μας και της έκδοσης ευρωομολόγου. Επίσης τονίζει ότι «το αναγκαίο βήμα για το μέλλον της Ευρώπης μπορεί να επιδιωχθεί είτε στο πλαίσιο της ΟΝΕ είτε μέσω μιας ενισχυμένης συνεργασίας στην οποία θα συμμετέχουν όσοι το επιθυμούν».
*Υπέρ αλλαγών και νέων κανόνων στην Ε.Ε. τάσσεται και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Τζέρζι Μπούζεκ, ο οποίος πιστεύει ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να στραφεί για βοήθεια στο ΔΝΤ.
*«Καταστροφική» χαρακτηρίζει την πρόταση της Γερμανίας για δημιουργία μηχανισμού αποπομπής μιας χώρας από την ευρωζώνη, ο πρώην πρωθυπουργός της Ιρλανδίας Γκάρετ Φιτστζέραλντ.
*Σε εντελώς διαφορετική κατεύθυνση κινείται ο βρετανός ευρωσκεπτικιστής Τζ. Λόκλαντ, επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος (think tank της Μάργκαρετ Θάτσερ) που χαρακτηρίζει «ζουρλομανδύα» το ευρώ και θεωρεί παρωχημένη τη σημερινή μορφή της Ε.Ε.
ΚΩΣΤΑΣ ΣΗΜΙΤΗΣ
«Οχι στην ευρωζώνη των δύο ταχυτήτων»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΤΑΣΟ ΠΑΠΠΑ
«Η κάθε χώρα καλείται ν' αντιμετωπίσει μόνη της τις κερδοσκοπικές δυναμικές που θα υπάρχουν και θα εξακολουθούν να υπάρχουν στο μέλλον. Μόνη της δεν είναι όμως σε θέση. Χρειάζονται κοινές λύσεις σε πολλά θέματα που ξεπερνούν κατά πολύ το σημερινό πλαίσιο λειτουργίας της ΟΝΕ».
Ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης παρεμβαίνει στη δημόσια συζήτηση πρώτη φορά μετά την κατάθεση από την κυβέρνηση του προγράμματος σταθερότητας και ενώ έχει ξεκινήσει στην Ευρωπαϊκή Ενωση ο διάλογος για την αναζήτηση των μηχανισμών που θα τη βοηθήσουν να βγει με τις λιγότερες απώλειες από την οικονομική κρίση και ταυτοχρόνως θα την προστατεύσουν στο μέλλον.
*Κατά τον πρώην πρωθυπουργό, «η κρίση αμφισβήτησε τον κανόνα ότι κάθε κράτος ευθύνεται για την τύχη του». Ο κ. Σημίτης πιστεύει πως «πρέπει να υπάρξει κοινό πλαίσιο πολιτικής που θα συμβιβάζει τις διαφορετικές ανάγκες και θα βελτιώνει τη συνοχή της Ενωσης», θέτοντας ωστόσο ως προϋπόθεση «τη θεσμοθέτηση οικονομικής διακυβέρνησης».
*Θεωρεί ότι «η ευρωζώνη των δύο ταχυτήτων δεν αποτελεί λύση, θα είναι ένα λάθος επιπλέον στην ήδη ελλειμματική ΟΝΕ». Τάσσεται υπέρ του ευρωομολόγου και της δημιουργίας Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ταμείου, «αρκεί να μην εμπλακεί η θέσπισή του σε απαγορευτικές διαδικασίες». Σ' ό,τι αφορά το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αναφέρει ότι « η απάντηση θα ήταν λάθος να αναζητηθεί σε αποδόμηση του κεκτημένου της Νομισματικής Ενωσης ή σε ανοχή του χάσματος που υπάρχει μεταξύ όσων την αποτελούν και του δόγματος "όποιος αντέξει". Το αναγκαίο βήμα για το μέλλον της Ευρώπης μπορεί να επιδιωχθεί είτε στο πλαίσιο της ΟΝΕ, είτε μέσω μιας ενισχυμένης συνεργασίας στην οποία θα συμμετέχουν όσοι το επιθυμούν».
* Με αφορμή τα προβλήματα της Ελλάδας έχει ξεκινήσει μια ευρύτερη συζήτηση για το χαρακτήρα της ευρωζώνης και για το μέλλον της. Τι πιστεύετε ότι πρέπει ν' αλλάξει; Μπορεί να δημιουργηθεί ευρωζώνη δύο ταχυτήτων;
- Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου 2009 αποφάσισε σειρά μέτρων για την πρόληψη κρίσεων. Θεσμοθέτησε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου με κύριο άξονα τη βελτίωση ή καθιέρωση ελέγχων για τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ενωση. Ομως το πρόβλημα δεν λύθηκε έτσι. Οι κερδοσκοπικές δυναμικές εξακολουθούν και θα συνεχίσουν να υπάρχουν και στο μέλλον. Η κάθε χώρα καλείται να τις αντιμετωπίσει μόνη της με δικά της μέσα. Μόνη της δεν είναι όμως σε θέση. Χρειάζονται κοινές λύσεις σε πολλά θέματα που ξεπερνούν κατά πολύ το σημερινό πλαίσιο λειτουργίας της ΟΝΕ. Η ΟΝΕ ολοκλήρωσε τη νομισματική ενοποίηση, ενώ άφησε ανολοκλήρωτη την οικονομική ενοποίηση. Η υφιστάμενη διαφοροποίηση των επιπέδων ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας των χωρών της Ενωσης διεύρυνε το χάσμα μεταξύ βορρά και νότου, γεγονός που διασκεδάστηκε από την ασφάλεια που παρείχε το ευρώ. Η νομισματική σταθερότητα δημιούργησε επίσης την εντύπωση μιας δυνατότητας δανεισμού δίχως αναστολές με επίπτωση τις σοβαρές δημοσιονομικές ανισορροπίες. Τα περισσότερα κράτη-μέλη της ΟΝΕ υπερασπίζονται τον κανόνα της μη διάσωσης κράτους-μέλους από τα άλλα κράτη σε περίπτωση κρίσης. Επιμένουν στην αυστηρή πειθαρχία στις θεσπισμένες ρυθμίσεις που περιορίζουν την κοινοτική αλληλεγγύη. Ομως τελικά η κρίση αμφισβήτησε τον κανόνα ότι κάθε κράτος ευθύνεται για την τύχη του. Αμφισβήτησαν κατ' επέκταση τον τρόπο λειτουργίας της ΟΝΕ αλλά και την αξιοπιστία του ευρώ ως ισχυρού διεθνούς αποθεματικού νομίσματος. Υπάρχουν διαφορετικές οικονομικές πραγματικότητες σε κάθε χώρα και διαφορετικές προσεγγίσεις για το τι πρέπει να γίνει. Αμεσα δεν μπορεί να εμαρμοστεί ενιαίος τρόπος χειρισμού της κρίσης. Οπου η κρίση συνεχίζεται η κρατική παρέμβαση είναι αναγκαία. Αν τα ελλείμματα έχουν ξεπεράσει το επίπεδο που εξασφαλίζει λογικό κόστος χρηματοδότησης, χρειάζεται αλλαγή πολιτικής και δημοσιονομική σταθεροποίηση. Ομως σταθερότητα νομίσματος και προοπτικές ανάπτυξης θα υπονομεύονται αμοιβαία, αν δεν υπάρξει κοινό πλαίσιο πολιτικής που θα συμβιβάζει τις διαφορετικές ανάγκες και θα βελτιώνει τη συνοχή της Ενωσης. Χωρίς τη θεσμοθέτηση οικονομικής διακυβέρνησης μια τέτοια πολιτική δεν μπορεί να υπάρξει. Η ευρωζώνη των δύο ταχυτήτων δεν αποτελεί λύση. Δεν θα μπορέσει να αντιμετωπίσει τις πραγματικές αιτίες των ανισορροπιών και τις διαφορές μεταξύ βορρά και νότου της Ενωσης. Θα είναι ένα λάθος επιπλέον στην ήδη ελλειμματική ΟΝΕ.
*Πολλοί μιλούν για την ανάγκη μεγαλύτερου συντονισμού πολιτικών, ιδιαίτερα στον τομέα της οικονομικής πολιτικής και της μεταβίβασης πόρων. Ποια είναι η γνώμη σας;
-Η οικονομική διακυβέρνηση πρέπει να έχει ακριβώς αυτόν τον στόχο. Ολοι συμφωνούν ότι μετά την πάροδο της κρίσης η οικονομική ανάπτυξη θα γίνεται με μικρότερους ρυθμούς εκείνων που γνωρίζαμε πριν από λίγα χρόνια. Η μείωση των φορολογικών εσόδων, η απορρόφηση πόρων για την αποπληρωμή του δημόσιου χρέους, η αναγκαστική καθήλωση των μισθών και οι κοινωνικές συγκρούσεις θα επιδρούν αρνητικά στην προσπάθεια ανάκαμψης της οικονομίας. Η θέσπιση μιας κοινής ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής θα συνέβαλλε στην ταχύτερη υπέρβαση των αρνητικών συνεπειών. Συνήθως προβάλλεται ως άμεση αναγκαιότητα ο συντονισμός της φορολογικής πολιτικής. Σωστό, όμως δεν αρκεί. Χρειάζεται προσανατολισμός του χρηματοπιστωτικού συστήματος προς την ενίσχυση της πραγματικής οικονομίας και δραστικός περιορισμός των πρακτικών του εύκολου κέρδους. Στόχος της κοινής πολιτικής πρέπει να είναι η αύξηση των μακροπρόθεσμων επενδύσεων, η υποβοήθηση της παραγωγικής δραστηριότητας, η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, η δημιουργία θέσεων εργασίας, η διάδοση της γνώσης, η βελτίωση των συστημάτων κοινωνικής στήριξης και η οικολογική ισορροπία. Το ζήτημα της χρηματοδότησης αποτελεί μια βασική παράμετρο. Τα ευρωπαϊκά ομόλογα είναι μία απάντηση σε αυτή την ανάγκη. Η δημιουργία του συζητούμενου ευρωπαϊκού νομισματικού ταμείου επίσης, αρκεί να μην εμπλακεί η θέσπισή του σε απαγορευτικές διαδικασίες.
*Πώς βλέπετε το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ενωσης;
-Η κρίση έφερε στην επιφάνεια τις αδυναμίες της Ενωσης: Την ανολοκλήρωτη ΟΝΕ, την ελλειμματική στρατηγική της Λισαβόνας, τον διακυβερνητικό χαρακτήρα στον τρόπο λειτουργίας και λήψης αποφάσεων. Εδώ έγκειται κυρίως η αιτία της αδυναμίας της Ενωσης να ανταποκριθεί στις προκλήσεις και δευτερευόντως στο Σύμφωνο Σταθερότητας της ΟΝΕ. Η απάντηση θα ήταν λάθος να αναζητηθεί σε αποδόμηση του κεκτημένου της Νομισματικής Ενωσης ή σε ανοχή του χάσματος που υπάρχει μεταξύ όσων την αποτελούν και του δόγματος «όποιος αντέξει». Και στα δύο σενάρια η ευρωζώνη θα αποδυναμωθεί. Η Ενωση θα χάσει το μεγαλύτερο μέχρι τώρα επίτευγμά της, με όλες τις πολιτικές και οικονομικές συνέπειες. Χρειάζονται βήματα προς τα εμπρός. Το ισχυρό ευρώ απαιτεί τον περιορισμό των εθνικών αυτονομιών στο πεδίο της οικονομικής πολιτικής. Χρειάζεται μια οικονομική διακυβέρνηση που θα λύνει προβλήματα, θα ισχυροποιεί τα κράτη-μέλη, θα δίνει ουσιαστικό ρόλο στην Ενωση ως παίκτη στο παγκόσμιο σύστημα και θα διαθέτει τις ιδέες και τα μέσα για να αντιμετωπίζει τις παγκόσμιες προκλήσεις. Αυτό το τόσο αναγκαίο βήμα για το μέλλον της Ευρώπης μπορεί να επιδιωχθεί είτε στο πλαίσιο της ΟΝΕ είτε μέσω μιας ενισχυμένης συνεργασίας στην οποία θα συμμετέχουν όσοι το επιθυμούν.
ΤΖΕΡΖΙ ΜΠΟΥΖΕΚ (πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου)
«Λύση ευρωπαϊκή, όχι από το ΔΝΤ»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στην ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΑΠΑΜΙΛΤΙΑΔΟΥ
Την πεποίθηση ότι η Ελλάδα «δεν θα μείνει μόνη της» στη Σύνοδο Κορυφής και ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη χώρα μας αλλά την ευρωζώνη που καλείται να υπερασπιστεί την αξιοπιστία της, εκφράζει ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Δεν ξεκαθαρίζει, ωστόσο, αν θα υπάρξει τελική συμφωνία την άλλη εβδομάδα. Ο Τζέρζι Μπούζεκ θεωρεί ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να στραφεί για χρηματική βοήθεια προς το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και ότι η λύση πρέπει να βρεθεί μέσα στους κόλπους της Ε.Ε. Θεωρεί ότι υπάρχει «επιτακτική ανάγκη» να δημιουργηθούν όργανα ώστε να παταχθεί η κερδοσκοπία αλλά και να υπάρξουν πιο σαφείς κανόνες στη λειτουργία των επενδυτικών κεφαλαίων, των περιβόητων CDS αλλά και του τραπεζικού συστήματος. Θεωρεί επίσης ότι πλέον τα κονδύλια του κοινοτικού προϋπολογισμού πρέπει να δίνονται στις χώρες υπό όρους.
* Συναντηθήκατε με τον Γ. Παπανδρέου και μιλήσατε για την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας. Τι συμπεράσματα βγάλατε;
- Η συζήτηση ήταν εποικοδομητική και διαβεβαίωσα τον Γ. Παπανδρέου ότι δεν είναι μόνος σε αυτή την οικονομική δυσκολία. Του μετέφερα την ισχυρή αλληλεγγύη μας προς την Ελλάδα και τον ελληνικό λαό. Μπορεί οι μεταρρυθμίσεις να είναι επίπονες στην αρχή, όμως σε λίγα χρόνια η κρίση θα τελειώσει και οι Ελληνες θα είναι περήφανοι. Ξέρω τι λέω. Ως πρωθυπουργός της Πολωνίας υιοθέτησα πολλές σημαντικές μεταρρυθμίσεις που ήταν αναγκαίες. Πρέπει να θυμόμαστε, όμως, ότι η αλληλεγγύη χρειάζεται και ευθύνη. Η ελληνική κυβέρνηση δείχνει μεγάλη ευθύνη και ελπίζω ότι θα δούμε τα αποτελέσματα γρήγορα.
* Τι είδους βοήθεια προς την Ελλάδα πρέπει να υπάρξει; Θεωρείτε ότι η Ευρώπη πρέπει να αποφασίσει ένα σχέδιο διάσωσης;
- Εχουμε ρήτρα που το απαγορεύει στη Συνθήκη και έτσι η κατάσταση εξετάζεται με μακροπρόθεσμη προοπτική. Η Ε.Ε. πρέπει να διαμορφώσει ένα γενικό πλαίσιο για αυτές τις καταστάσεις και όχι για μία μόνο συγκεκριμένη. Την επόμενη εβδομάδα, στη Σύνοδο Κορυφής θα συζητήσουμε και θα αποφασίσουμε περαιτέρω σε αυτό το θέμα. Είμαι σίγουρος ότι οι Ελληνες δεν θα μείνουν μόνοι τους, γιατί δεν είναι θέμα της ελληνικής οικονομίας αλλά ολόκληρης της ευρωζώνης και της αξιοπιστίας της.
* Είστε υπέρ της δημιουργίας ενός Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ταμείου;
- Είναι ενδιαφέρουσα ιδέα, αξίζει να την εξετάσουμε σοβαρά. Το ευρώ είναι ένα από τα ισχυρότερα νομίσματα στον κόσμο και έχουμε καθήκον να το διατηρήσουμε ισχυρό. Δεν είμαι σίγουρος εάν με τη δημιουργία νέων οργανισμών θα λύσουμε τα προβλήματά μας. Πρέπει πρώτα να δούμε τι εργαλεία ήδη έχουμε.
* Πρόσφατα η ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε σκληρά μέτρα. Πώς τα αξιολογείτε; Θεωρείτε ότι είναι επαρκή;
- Καλωσορίζω τις αποφάσεις του πρωθυπουργού Παπανδρέου. Νομίζω ότι είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση και η Ε.Ε. το στηρίζει. Θέλουμε να δούμε τα μέτρα να εφαρμόζονται και να σημειωθεί πρόοδος. Οι αλλαγές δεν είναι εύκολες αλλά αναγκαίες. Είναι σαν ένα πικρό χάπι, δεν θέλεις να το πάρεις αλλά ξέρεις ότι θα σε γιατρέψει.
* Ο έλληνας πρωθυπουργός αλλά και οι ομόλογοί του σε Γερμανία, Γαλλία, Ισπανία μίλησαν για κερδοσκοπικές κινήσεις κατά τις Ελλάδας και του ιδίου του ευρώ, συμφωνείτε;
- Υπάρχει επιτακτική ανάγκη να πολεμήσουμε την κερδοσκοπία και ελπίζω να το καταφέρουμε με την υιοθέτηση της πρότασης για ευρωπαϊκή νομοθετική ρύθμιση στη λειτουργία των επενδυτικών και εναλλακτικών κεφαλαίων με την οποία θα επιβλέπονται και θα αποτρέπονται κερδοσκοπικές κινήσεις σε τίτλους κρατικού χρέους, κάτι που τώρα συνέβαλε στην κρίση. Πρέπει επίσης να κοιτάξουμε την αγορά των CDS (ασφάλιστρα κινδύνου), που ίσως χρειάζονται ρύθμιση σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ρύθμιση και η επίβλεψη των διεθνών αγορών πρέπει να βελτιωθούν. Το Ευρωκοινοβούλιο θα λάβει σκληρά μέτρα κατά των κερδοσκόπων. Η πρόταση νόμου για τη δημιουργία ενός Alternative Investment Fund Managers (AIFM) είναι ήδη ένα σημαντικό στοιχείο για την αναδιάρθρωση. Τώρα εξετάζουμε την πρόταση να δημιουργηθεί ένα νέο συμβούλιο συστημικών κινδύνων (ESRB) για να παρακολουθεί και να αξιολογεί τα ρίσκα στη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος και να χτυπάει έγκαιρα τον κώδωνα του κινδύνου και θα κοινοποιεί συστάσεις όπου χρειάζεται. Θα δημιουργηθεί επίσης επιτροπή εποπτείας για το τραπεζικό, ασφαλιστικό σύστημα. Το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης πρέπει να είναι τόσο ισχυρό ώστε αυτά που συνέβησαν στην Ελλάδα να μην ξανασυμβούν.
* Πρέπει η Ελλάδα να στραφεί προς το ΔΝΤ ή πρέπει η λύση να δοθεί μέσα στην Ευρώπη;
- Το άμεσό μας θέμα είναι να επαναφέρουμε την εμπιστοσύνη στο ευρώ και την ευρωζώνη. Πιστεύω ότι είμαστε αρκετά δυνατοί ώστε να καταφέρουμε να επιλύσουμε τα προβλήματα. Η τεχνική βοήθεια του ΔΝΤ σίγουρα βοηθάει, αλλά για χρηματοδότηση δεν είμαι σίγουρος ότι χρειάζεται. Προτιμώ την ευρωπαϊκή λύση. Πρώτα από όλα όμως η Ελλάδα πρέπει να συνεφέρει τα δημόσια οικονομικά της για να επαναφέρει την αξιοπιστία της. Είναι σαν μια οικογένεια. Δεν μπορείς να χτίσεις την περιουσία σου πάνω σε δάνεια μόνο και να τα μεταφέρεις στα παιδιά σου.
* Η παρούσα κρίση ανέδειξε τις αδυναμίες του Συμφώνου Σταθερότητας. Πολλές χώρες έχουν διαμαρτυρηθεί ότι οι αυστηροί δημοσιονομικοί του κανόνες οδηγούν προς την ύφεση. Θεωρείτε ότι πρέπει να αναθεωρηθεί;
- Λαμβάνοντας υπόψη τις στιγμές που διανύουμε τώρα, πιστεύω ότι υπάρχει η ανάγκη να εξετάσουμε τα εργαλεία που έχουμε πώς μπορούμε να συντονιστούμε καλύτερα.
* Το Ε.Κ. υποστηρίζει ότι από εδώ και πέρα δεν πρέπει να υπάρχει αλόγιστη χρηματοδότηση (από τον κρατικό προϋπολογισμό) χωρίς πρόοδο από τις χώρες-μέλη. Τι εννοείτε;
- Η κριτική μας για τη νέα συνθήκη της Λισαβόνας είναι ότι έχει αδύναμη κυβερνητική δομή και έλλειψη ευθυνών από πλευράς των χωρών. Η Ευρωβουλή καλεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να εγκαταλείψει τη μέθοδο του «ανοικτού συντονισμού», ώστε να διασφαλίζεται ότι οι χώρες πετυχαίνουν τους στόχους τους. Δηλαδή οι κυβερνήσεις πρέπει να ανακοινώνουν πώς θα χρησιμοποιούν τα κρατικά κονδύλια για να πετύχουν τους στόχους της Νέας Στρατηγικής (2020) και η χρηματοδότηση πρέπει να γίνεται υπό όρους και βάσει της Νέας Στρατηγικής. Χρειαζόμαστε ξεκάθαρο σχέδιο και κατεύθυνση. Γιατί η ανταγωνιστικότητα είναι κρίσιμη για την Ευρώπη.
ΤΖΟΝ ΛΟΚΛΑΝΤ (επικεφαλής Ευρωπαϊκού Ιδρύματος)
«Ζουρλομανδύας το κοινό νόμισμα»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στη ΜΑΤΙΝΑ ΣΤΕΒΗ
«Η Ε.Ε. ήταν δημιούργημα του Ψυχρού Πολέμου και η εποχή της έχει παρέλθει», «είναι απολύτως υποκριτικό το Βερολίνο να κουνάει το δάχτυλο στην Αθήνα», «το ευρώ είναι ένας επικίνδυνος ζουρλομανδύας», «δεν θα ήταν δημοκρατικό το να υπάρχει μεγαλύτερος συντονισμός στις οικονομικές πολιτικές των «27»», είναι μερικές από τις επισημάνσεις του ευρωσκεπτικιστή Τζ. Λοκλαντ, επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος (think tank της Μάργκαρετ Θάτσερ).
Με αφορμή τα προβλήματα της Ελλάδας έχει ξεκινήσει μια ευρύτερη συζήτηση για το χαρακτήρα της ευρωζώνης και για το μέλλον της. Τι πρέπει ν' αλλάξει; Μπορεί να δημιουργηθεί ευρωζώνη δύο ταχυτήτων;
Τα προβλήματα της ευρωζώνης είναι δομικά, δεν μπορούν να λυθούν με κάποια «αλλαγή». Η ευρωζώνη είτε θα επιτύχει, είτε θα αποτύχει. Η άποψή μου είναι ότι θα αποτύχει, γιατί είναι χτισμένη πάνω σε μία βασική παρανόηση: ότι μπορεί να υπάρξει νομισματική ένωση χωρίς πολιτική και δημοσιονομική ένωση, χωρίς δηλαδή μία κεντρική ευρωπαϊκή κυβέρνηση η οποία θα συλλέγει φόρους και θα ελέγχει τις δαπάνες. Αυτόν τον κύκλο προσπάθησαν οι Γερμανοί να τετραγωνίσουν εισάγοντας στη Συνθήκη του Μάαστριχτ μία σειρά από κανόνες για τον έλεγχο του δημόσιου ελλείμματος και του χρέους. Ομως αυτοί οι κανόνες δεν τηρήθηκαν ποτέ από τα κράτη που υιοθέτησαν το ευρώ. Συνεπώς, είναι απολύτως υποκριτικό το Βερολίνο να κουνάει το δάχτυλο στην Αθήνα, αφού οι χώρες που έχουν παραβιάσει κατά καιρούς τα κριτήρια του Μάαστριχτ περιλαμβάνουν τη Γερμανία, τη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ιταλία. Εάν πρόκειται η Ελλάδα να «αποβληθεί» από την ευρωζώνη για «κατά συρροήν» παραβίαση των κανόνων, το ίδιο πρέπει να ισχύσει και γι' αυτές τις τέσσερις χώρες.
* Πολλοί μιλούν για την ανάγκη μεγαλύτερου συντονισμού πολιτικών, ιδιαίτερα στον τομέα της οικονομικής πολιτικής και της μεταβίβασης πόρων. Ποια είναι η γνώμη σας;
- Κάτι τέτοιο δεν θα ήταν δημοκρατικό. Οι κυβερνήσεις είναι δημοκρατικές όταν οι λαοί οι οποίοι φορολογούνται ψηφίζουν αυτούς που τους φορολογούν. Αν τα μέλη της Ε.Ε. περιέρχονταν υπό μία κεντρική οικονομική διακυβέρνηση, θα έπαυαν να είναι δημοκρατίες αφού δεν υπάρχει αιρετή ευρωπαϊκή κυβέρνηση. Η Ε.Ε. κυβερνάται από την Κομισιόν, η οποία ούτε εκλέγεται ούτε λογοδοτεί, από το συμβούλιο των υπουργών, το οποίο επίσης ούτε εκλέγεται ούτε λογοδοτεί. Οι υπουργοί μπορεί να έχουν εκλεγεί, όμως το συμβούλιο στο σύνολό του όχι, οι σύνοδοί του γίνονται εν κρυπτώ και δεν λογοδοτεί σε κανένα εθνικό Κοινοβούλιο. Η ενδυνάμωση αυτών των οργάνων εις βάρος των εθνικών κρατών θα πλήξει περαιτέρω τους δημοκρατικούς θεσμούς.
* Πώς βλέπετε το μέλλον της Ε.Ε.;
- Οπως έχει παρέλθει η εποχή του ΝΑΤΟ, έτσι και της Ε.Ε. Ηταν δημιούργημα του Ψυχρού Πολέμου και θα έπρεπε να εξαφανιστεί με αυτόν. Παρά την αλαζονεία της, η Γερμανία δεν αποτελεί πλέον στρατιωτική απειλή για κανέναν, συνεπώς το επιχείρημα ότι η Ε.Ε. είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της ειρήνης έχει πάψει να ισχύει. Θα ήταν προτιμότερο οι σχέσεις ανάμεσα στα 27 κράτη-μέλη να γίνουν πιο ελαστικές, αφού η Ε.Ε. των «27» δεν είναι βιώσιμη χωρίς κεντρική -και άρα μη δημοκρατική- ευρωπαϊκή κυβέρνηση. Οι εντάσεις ανάμεσα στο Βερολίνο και την Αθήνα είναι μόνο ένα δείγμα του τι θα ακολουθήσει αν η μεταφορά λήψης αποφάσεων στις Βρυξέλλες συνεχιστεί. Τα εθνικά αντανακλαστικά παραμένουν ισχυρά κάτω από την επίσημη προπαγάνδα περί ευρωπαϊκών αξιών. Πραγματικά ελπίζω η Ελλάδα να ξεκινήσει μία διαδικασία αποχωρώντας από το ευρώ. Το κοινό νόμισμα είναι ένας επικίνδυνος ζουρλομανδύας για όλα τα κράτη που το χρησιμοποιούν.
ΓΚΑΡΕΤ ΦΙΤΣΤΖΕΡΑΛΝΤ (πρώην πρωθυπουργός της Ιρλανδίας)
«Ηττοπαθής η στάση της Γερμανίας»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στην ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΑΠΑΜΙΛΤΙΑΔΟΥ
Η πρόταση της Γερμανίας για δημιουργία μηχανισμού αποπομπής μιας χώρας από την ευρωζώνη είναι καταστροφική και δείχνει ηττοπάθεια, δηλώνει ο πρώην πρωθυπουργός της Ιρλανδίας Γκάρετ Φιτστζέραλντ. Σε συνέντευξή του στην «Κ.Ε.», υποστηρίζει ότι δύσκολα θα υπάρξει πακέτο στήριξης προς την Ελλάδα καθώς η Γερμανία έχει συνταγματικούς περιορισμούς που δεν της επιτρέπουν να πει το «ναι». Θεωρεί πάντως ότι εάν εφαρμοστούν τα μέτρα της κυβέρνησης, δεν θα χρειαστεί βοήθεια από το εξωτερικό.
* Κύριε πρωθυπουργέ, μέχρι πριν από λίγο καιρό η Ιρλανδία ήταν το οικονομικό μοντέλο προς μίμηση. Ξαφνικά, το οικοδόμημα κατέρρευσε. Γιατί;
- Στη δική μας την περίπτωση υπήρχαν καλές και κακές αποφάσεις. Στην δική σας την περίπτωση ήταν συνεχώς κακές οι αποφάσεις! Στην Ιρλανδία το 1997 η νέα κυβέρνηση προχώρησε σε αύξηση των δαπανών και του δανεισμού, αυξήθηκε το κόστος ζωής και έπεσε η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Την ίδια στιγμή, ο τομέας της ακίνητης περιουσίας παρουσίασε τεράστια ανάπτυξη, ενώ οι τράπεζες άρχισαν να δανείζουν μαζικά. Ξένες τράπεζες μπήκαν στη χώρα και με τη σειρά τους μοίραζαν δάνεια για να ανταγωνιστούν τις ντόπιες. Ως αποτέλεσμα το τραπεζικό σύστημα κατέρρευσε. Ηταν δηλαδή ένας συνδυασμός αλόγιστης σπατάλης, φούσκας στην αγορά ακινήτων και του υπερδανεισμού των τραπεζών που μας έφερε στο χάος.
* Τι θεωρείτε ότι έκανε λάθος η Ελλάδα;
- Δεν εισπράττετε φόρους και υπερ-ξοδεύετε ως κράτος συνεχώς. Κάποια στιγμή το πρόβλημα θα έσκαγε. Και έσκασε τώρα που υπάρχει παγκόσμια οικονομική κρίση. Είσαστε πολύ άτυχοι στη συγκυρία, γιατί τώρα η Ευρώπη δεν μπορεί λόγω κρίσης να σας βοηθήσει.
* Η Αγκελα Μέρκελ ζήτησε μηχανισμό που θα επιτρέπει την αποπομπή μιας χώρας από την ευρωζώνη.
- Με ανησυχεί πολύ αυτό. Είναι στάση ηττοπάθειας. Κατανοώ τη γερμανική θέση, όμως είναι επικίνδυνη για τους υπόλοιπους. Μπορεί να φέρει την αποσταθεροποίηση. Αυτό που χρειάζεται η Ε.Ε. είναι καλύτερος έλεγχος και εποπτεία στους εθνικούς προϋπολογισμός σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η αλήθεια είναι ότι όταν δημιουργήθηκε η ευρωζώνη, οι περισσότεροι από εμάς υπέθεσαν ότι οι κυβερνήσεις θα συμπεριφέρονταν σωστά. Δεν πιστεύαμε ότι χώρες όπως η Ελλάδα θα μπορούσαν να αποσταθεροποιήσουν όλο το οικοδόμημα. Αυτές είναι νέες εξελίξεις, από τις οποίες πρέπει να βγάλουμε τα συμπεράσματά μας.
* Τι πιστεύετε ότι πρέπει να γίνει από εδώ και πέρα;
- Πρέπει να υπάρξει η δημιουργία ενός οργάνου που θα είναι ανεξάρτητο, θα παρακολουθεί την πορεία των εθνικών προϋπολογισμών και θα δίνει αξιολογήσεις κάθε χρόνο. Η Κομισιόν δεν είναι επαρκής για αυτό. Δεν έχει ούτε την τεχνογνωσία ούτε την εμπειρία. Οι χώρες μπορεί να διαμαρτυρηθούν για παράβαση των κυριαρχικών τους δικαιωμάτων, όμως δεν βλέπω πώς η ευρωζώνη μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί έτσι, χωρίς πειθαρχία. Πρέπει να δεχθούμε μια μορφή πειθαρχίας, διαφορετικά θα αντιδράσει η Γερμανία και μπορεί η ίδια να απειλήσει να φύγει.
* Γιατί όμως όλα περιστρέφονται γύρω από τη Γερμανία;
- Γιατί είναι η υπερδύναμη. Ακολουθεί πολύ συντηρητική πολιτική, πλήρωσε και πληρώνει τα περισσότερα χρήματα στον κοινοτικό προϋπολογισμό. Επίσης έχει συνταγματικό πρόβλημα, κάτι που δεν έχει γίνει αντιληπτό στην Ελλάδα. Οταν ψηφίστηκε η συνθήκη του Μάαστριχτ, η γερμανική κυβέρνηση πήρε το «πράσινο φως» να συναινέσει από το Συνταγματικό Δικαστήριο της χώρας, μόνο και μόνο γιατί υπήρχε το "no bail out clause", δηλαδή, να μην χρηματοδοτεί μια χώρα την άλλη. Εάν για παράδειγμα η Μέρκελ πει ναι στη στήριξη προς την Ελλάδα, πολλοί πολίτες μπορούν να προσφύγουν στο Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας με αγωγές κατά της κυβέρνησης. Νομίζω πως η Ελλάδα δεν έχει κατανοήσει ότι η Γερμανία δεν έχει ελευθερία κινήσεων λόγω του συντάγματός της.
* Τι θα γίνει αν δεν πιάσουμε τους στόχους του Προγράμματος Σταθερότητας;
- Τότε η μόνη λύση είναι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Και η εισήγηση της Γερμανίας να φύγετε από την ευρωζώνη θα έχει πλέον βάση. Αυτό θα είναι καταστροφικό. Είναι κάτι που θα φανεί τους επόμενους μήνες. Ξέρετε όμως κάτι; Αν τα συγκεκριμένα μέτρα αποδώσουν, τότε τα επόμενα χρόνια οι προϋπολογισμοί θα είναι πιο «άνετοι» και ο στόχος για μείωση του ελλείμματος στο 3% μέχρι το τέλος του 2012 επιτεύξιμος.
* Τελικά, το Σύμφωνο Σταθερότητας λειτουργεί εν καιρώ κρίσης ή όχι;
- Γιατί λειτούργησε ποτέ; Η Ιταλία, η Ελλάδα μπήκαν στο ευρώ με χρέος 110% του ΑΕΠ, όταν το όριο ήταν 60%! Υπάρχουν προ-κυκλικά και διαρθρωτικά θέματα σε μια οικονομία τα οποία το Σύμφωνο δεν τα ξεχωρίζει. Πρέπει να αναθεωρηθεί για να διαχωριστούν τα δύο, αλλά και να επανεξεταστούν οι στόχοι.
Who is who
Ο δρ Γκάρετ Φιτστζέραλντ διατέλεσε πρωθυπουργός της Ιρλανδίας από το 1982 έως το 1987. Προηγουμένως (1973 έως 1977) υπήρξε υπουργός Εξωτερικών. Ως πρωθυπουργός ήταν υπέρμαχος της φιλελευθεροποίησης της ιρλανδικής κοινωνίας, αλλά δαπάνησε πολλά κονδύλια για τη μεταρρύθμιση του εκπαιδευτικού συστήματος. Είχε επίσης να αντιμετωπίσει τη βαθιά οικονομική κρίση στη χώρα και ως ηγέτης κυβέρνησης συνασπισμού ακολούθησε αυστηρή δημοσιονομική πολιτική για να μειώσει το υψηλό δημόσιο χρέος της Ιρλανδίας. Ανήκει στο κόμμα GAEL, το οποίο θεωρείται προοδευτικό κεντρώο.
