Η κληρονομιά του 1989, στα δυο ημισφαίρια. Του Noam Chomsky

Kείμενο που δημοσιεύτηκε στο ZNet:

Ο Νοέμβριος σημαδεύτηκε από την επέτειο για τα σημαντικά γεγονότα του 1989: «η σημαντικότερη χρονιά στην παγκόσμια ιστορία, από το 1945», όπως την περιέγραψε ο ιστορικός Timothy Garton Ash.

Αυτή η χρονιά «άλλαξε τα πάντα», γράφει ο Garton Ash. Οι μεταρρυθμίσεις του Mikhail Gorbachev στο εσωτερικό της Ρωσίας και η «συγκλονιστική αποκήρυξή του της χρήσης βίας» οδήγησαν στην πτώση του Τείχους του Βερολίνου στις 9 Νοεμβρίου – και την απελευθέρωση της Ανατολικής Ευρώπης από την ρωσική τυραννία.

Οι έπαινοι είναι επάξιοι. Τα γεγονότα αξιομνημόνευτα. Αλλά μπορεί να αποκαλύπτονται εναλλακτικές προοπτικές.

Η Γερμανίδα καγκελάριος Angela Merkel έδωσε μια τέτοια προοπτική – όχι εσκεμμένα – όταν ζήτησε από όλους μας να «χρησιμοποιήσουμε το ανεκτίμητο δώρο της ελευθερίας για να ξεπεράσουμε τα τείχη της εποχής μας».

Ένας τρόπος για να ακολουθηθεί η καλή της συμβουλή είναι να αποξηλώσουμε το ογκώδες τείχος, το οποίο επισκιάζει σε μέγεθος και μήκος αυτό του Βερολίνου, το οποίο απλώνεται διαμέσου των Παλαιστινιακών Εδαφών σε παραβίαση του διεθνούς νόμου.

Το «τείχος της προσάρτησης» όπως θα έπρεπε να αποκαλείται, αιτιολογείται με την «ασφάλεια» - την εξ ορισμού αιτιολόγηση για τόσες κρατικές πράξεις. Αν η ασφάλεια είναι το ενδιαφέρον, το τείχος θα χτιζόταν κατά μήκος των συνόρων και θα ήταν απόρθητο.

Αντικειμενική επιδίωξη αυτής της τερατωδίας, που κατασκευάστηκε με την υποστήριξη των ΗΠΑ και τη συνέργεια της Ε.Ε., είναι να επιτρέψει στο Ισραήλ να καταλάβει πολύτιμη παλαιστινιακή γη και τους βασικούς υδάτινους πόρους της περιοχής, αρνούμενο έτσι κάθε βιώσιμη εθνική ύπαρξη για τον γηγενή πληθυσμό της πρώην Παλαιστίνης.

Μια άλλη προοπτική για το 1989 έρχεται από τον Thomas Carothers, έναν λόγιο που υπηρέτησε στα προγράμματα «εμπλουτισμού της δημοκρατίας» υπό τη διακυβέρνηση του πρώην προέδρου Ronald Reagan.

Μετά την μελέτη του φακέλου, ο Carothers συμπεραίνει ότι όλοι οι ηγέτες των ΗΠΑ υπήρξαν «σχιζοφρενικοί» - υποστηρίζοντας τη δημοκρατία αν εναρμονίζεται με τη στρατηγική και τις οικονομικές επιδιώξεις των ΗΠΑ, όπως στις σοβιετικές χώρες – δορυφόρους, αλλά όχι στις χώρες πελάτες των ΗΠΑ.

Αυτή η προοπτική επιβεβαιώνεται δραματικά από τους πρόσφατους εορτασμούς μνήμης για τα γεγονότα του 1989. Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου εορτάστηκε δικαίως, αλλά λίγη προσοχή έλαβε αυτό που έγινε μια εβδομάδα αργότερα: στις 16 Νοεμβρίου, στο Ελ Σαλβαδόρ, η δολοφονία έξι ηγετικών Λατινοαμερικανών διανοούμενων, ιησουιτών ιερέων, μαζί με την μαγείρισσά τους και την κόρη της, από την εξοπλισμένη από τις ΗΠΑ ελίτ του τάγματος των Atlacatl, που πρόσφατα ανανέωσε την εκπαίδευσή της στη Σχολή Ειδικού Πολέμου JFK, στο Fort Bragg της Βόρειας Καρολίνας.

Το τάγμα και οι ομάδες τους είχαν είδη συγκεντρώσει ένα «ματωμένο» αρχείο κατά τη διάρκεια της δεκαετίας στο Ελ Σαλβαδόρ, το οποίο ξεκίνησε το 1980 με τη δολοφονία, μάλιστα από τα ίδια τους τα χέρια, του Αρχιεπισκόπου Oscar Romero, γνωστού ως «η φωνή των αφώνων».

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του «πολέμου ενάντια στην τρομοκρατία» ο οποίος προκηρύχθηκε από τη διοίκηση του Ρίγκαν, ο τρόμος ήταν παρόμοιος σε ολόκληρη την Κεντρική Αμερική. Η κυριαρχία των βασανιστηρίων, δολοφονιών και καταστροφής της περιοχής άφησε εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς.

Η αντίθεση ανάμεσα στην απελευθέρωση των σοβιετικών δορυφόρων και την καταστροφή των ελπίδων των κρατών-πελατών των ΗΠΑ είναι εκπληκτική και διδακτική – ακόμα περισσότερο μάλιστα αν διευρύνουμε την προοπτική από την οποία το βλέπουμε.

Η δολοφονία των Ιησουιτών διανοούμενων έφερε ένα εικονικό τέλος στη «θεολογία της απελευθέρωσης», την αναγέννηση του Χριστιανισμού, η οποία έχει τις σύγχρονες ρίζες της στις πρωτοβουλίες του Πάπα Ιωάννη XXIII και του Vatican II, το οποίο αυτός άνοιξε το 1962.

Το Vatican II «ανήγγειλε μια νέα περίοδο στην ιστορία της Καθολικής Εκκλησίας», έγραψα ο θεολόγος, Hans Kung. Οι Λατινοαμερικάνοι επίσκοποι υιοθέτησαν «την προνομιακή επιλογή για τους φτωχούς».

Έτσι οι επίσκοποι ανανέωσαν τη ριζική φιλειρινικότητα των Ευαγγελίων η οποία είχε εγκαταλειφθεί όταν ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος εγκαθίδρυσε το Χριστιανισμό ως τη θρησκεία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας – «μια επανάσταση» η οποία σε λιγότερο από ένα αιώνα μετέτρεψε την «κατατρεγμένη εκκλησία» στην «κατατρέχουσα εκκλησία», σύμφωνα με τον Kung.

Στην αναγέννηση μετά το Vatican II, οι Λατινοαμερικάνοι ιερείς, οι καλόγριες και οι υποτακτικοί τους μετέφεραν το μήνυμα των Ευαγγελίων στους φτωχούς και τους κατατρεγμένους, τους έφεραν κοντά μέσα στις κοινότητες και τους ενθάρρυναν να πάρουν τη μοίρα τους στα χέρια τους.

Η αντίδραση σε αυτή την ιεροσυλία ήταν η βίαια καταστολή. Κατά τη διάρκεια της τρομοκρατίας και των σφαγών, όσοι εξασκούσαν τη θεολογία της απελευθέρωσης ήταν πρωταρχικός στόχος.

Ανάμεσα στους βρίσκονται οι έξι μάρτυρες της εκκλησίας, η εκτέλεση των οποίων πριν 20 χρόνια τιμάται σήμερα με μια ηχηρή σιωπή, που σπάνια σπάζει.

Τον προηγούμενο μήνα στο Βερολίνο, οι τρεις πρόεδροι που περισσότερο αναμείχθηκαν στην πτώση του Τείχους – George H. W. Bush, Mikhail Gorbachev και Helmut Kohl – συζήτησαν το ζήτημα του σε ποιον ανήκουν τα εύσημα.

«Τώρα ξέρω ότι οι ουρανοί μας βοήθησαν», δήλωσε ο Kohl. Ο George H. W. Bush εγκωμίασε τους πολίτες της Ανατολικής Γερμανίας, οι οποίο «για υπερβολικά πολύ καιρό στερήθηκαν τα θεόσταλτα δικαιώματά τους». Ο Gorbachev σχολίασε ότι οι ΗΠΑ χρειάζονται τη δική τους περεστρόικα.

Δεν υπάρχει αμφιβολία σχετικά με την ευθύνη για την καταστροφή της προσπάθειας να αναγεννηθεί η εκκλησία των Ευαγγελίων στη Λατινική Αμερική κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’80.

Η οργάνωση «School of the Americas» (η οποία μετονομάσθηκε σε «Western Hemisphere Institute for Security Cooperation») στο Fort Benning, η οποία εκπαιδεύει Λατινοαμερικάνους αξιωματικούς, με περηφάνια ανακοινώνει ότι ο στρατός των ΗΠΑ βοήθησε να «κατατροπωθεί η θεολογία της απελευθέρωσης» - με τη βοήθεια, σίγουρα, του Βατικανού, το οποίο χρησιμοποίησε ένα πιο απαλό χέρι με εκδιώξεις και καταστολή.

Η πεισματώδης καμπάνια για την ανατροπή της ιεροσυλίας που τέθηκε σε κίνηση από το «Vatican II» έλαβε μια ασύγκριτη λογοτεχνική έκφραση στην παραβολή του Μεγάλου Ιεροεξεταστή που αναφέρεται στο βιβλίο «Αδερφοί Καραμάζοφ» του Ντοστογιέφσκι.

Στο μυθιστόρημά του, το οποίο εκτυλίσσεται στη Σεβίλλη στη «χειρότερη περίοδο της Ιεράς Εξέτασης», ο Ιησούς Χριστός ξαφνικά εμφανίζεται στους δρόμους «ήρεμος, απαρατήρητος, ωστόσο, παραδόξως, όλοι φαίνεται να τον αναγνώριζαν» και «έλκονταν ακατανίκητα από αυτόν».

Ο Μεγάλος Ιεροεξεταστής «ζητά από τους φρουρούς να Τον πάρουν και να Τον πάνε» στη φυλακή. Εκεί κατηγορεί τον Χριστό ότι επέστρεψε για «να μας στοιχειώσει» μέσα στο μεγάλο έργο της καταστροφή των ανατρεπτικών ιδεών και της κοινότητας. Ακολουθούμε όχι Εσένα, λέει ο Ιεροεξεταστής στον Ιησού, επιπλήττοντάς τον, αλλά μάλλον τη Ρώμη και «το ξίφος του Καίσαρα». Επιθυμούμε να είμαστε μόνο άρχοντες της γης, ώστε να μπορούμε να διδάξουμε τους «αδύναμους και τους ελεεινούς» ότι «θα απελευθερωθούν μόνο όταν αποκηρύξουν την ελευθερία τους και την παραδώσουν σε εμάς». Τότε θα είναι ντροπαλοί και φοβισμένοι και χαρούμενοι. Άρα αύριο, λέει ο Ιεροεξεταστής, «πρέπει να Σε κάψω».

Ωστόσο, στο τέλος ο Ιεροεξεταστής υποχωρεί και τον απελευθερώνει «στα σκοτεινά σοκάκια της πόλης». Οι μαθητές της οργάνωσης «School of the Americas» των ΗΠΑ δεν έδειξαν κανένα τέτοιο έλεος.